Kısa cevap

Mükerrer e-İrsaliye, aynı tartım için ikinci bir belgenin düzenlenmesidir. Koruma birkaç basamakta çalışır: aynı belge kimliğiyle tekrar yükleme yapılırsa EDM yeni belge üretmez ve aynı numarayı döndürür, gönderilmiş belge yeniden gönderilmek istenirse entegratör bunu reddeder ve STEQAR belgenin durum sorgusunu yaparak gönderilmişse tekrar göndermez. Hatalı belge ise aynı kimlikle tekrar gönderilmez; e-İrsaliye iptal edilemediği için alıcının yanıtı ve gerekirse yeni belge yolu izlenir.

Mükerrer e-İrsaliye nedir, neden sorun olur?

Mükerrer e-İrsaliye, tek bir sevkiyat için iki ayrı belgenin GİB'e gitmesidir. Sahada genellikle iki yoldan doğar. Birincisi elle tekrar göndermedir: operatör ekranda yanıt görmeyince aynı belgeyi bir kez daha yollar. İkincisi bağlantı kopmasıdır: istek entegratöre ulaşmıştır ama yanıt dönmemiştir, program belgenin gitmediğini sanıp yeniden dener.

Sonuç iki alanda hissedilir. Alıcının stok ve cari kayıtlarında aynı mal iki kez görünür; alıcı iki belgeyi de işlerse mal girişi iki kez yazılır, birini reddederse iki taraf arasında yazışma gerekir. Vergi tarafında ise aynı sevkiyat için iki belge bulunur ve fazla olanın alıcıyla ve mali müşavirle netleştirilmesi gerekebilir. Belgelerin muhasebeye nasıl taşındığını kantar muhasebe entegrasyonu yazısında anlattık; mükerrer belge o zincirin en başında kaynağında durdurulmalıdır.

Korumanın işleyişi

EDM Bilişim akışında koruma birkaç adımdan oluşur. Genel akış için EDM Bilişim kantar e-İrsaliye entegrasyonu yazısına bakabilirsiniz.

Kurallar şöyle özetlenebilir: aynı belge yeniden yüklenirse yeni belge açılmaz, gönderilmiş belge yeniden gönderilmez ve belgenin durumu belge kimliğiyle sorulur. Koruma tek bir kurala değil, birbirini tamamlayan üç kurala dayanır; bu yüzden tamamı tek bir adımın doğru çalışmasına bağlı kalmaz.

Aynı belge, aynı numara

Her belge kendi kimliğiyle gider. Belge kimliği, belge hazırlanırken ona verilen ve onu diğerlerinden ayıran değerdir; aynı belgenin tekrar denemelerinde değişmediği sürece entegratör ikinci denemeyi yeni bir belge olarak değil, aynı belgenin tekrarı olarak görür. Aynı belge kimliğiyle ikinci bir yükleme gelirse EDM yeni bir belge açmaz ve aynı numarayı döndürür. Numarayı entegratör verdiği için bu davranış önemlidir: kantar tarafında bir sayaç tutulmaz, dolayısıyla aynı tartım için iki farklı numara üretilip biri bilinmeden gönderilemez. Numaranın tek kaynağı entegratördür. Numaranın kimden geldiğini numara ve seri yönetimi yazısında açıkladık.

Gönderilmiş belge yeniden gönderilmez

Bir belge gönderildikten sonra aynı belgeyi yeniden yüklemek ya da göndermek entegratörce reddedilir. STEQAR bu noktada körlemesine denemez, belgenin durum sorgusunu yapar. Belge gönderilmişse tekrar göndermez; gönderilmemişse belge normal biçimde gönderilir. Durumun kantarın kendi kaydına değil entegratöre sorulması bilinçli bir tercihtir: bağlantının koptuğu anda kantarın kendi kaydı güncel olmayabilir, belgenin gerçek durumunu ise entegratörün kaydı taşır.

Durum sorgusu karar verir

Belgenin gönderilip gönderilmediği tahmin edilmez, belge kimliğiyle entegratöre sorulur. Durum sorgusunun verdiği cevap, ikinci bir gönderim yapılıp yapılmayacağının tek dayanağıdır. Cevabın anlamları için e-İrsaliye durumları ve sık hatalar yazısına göz atın.

Bağlantı koptuğunda tekrar deneme

Mükerrerliğin en sık gözden kaçan kaynağı yarım kalan gönderimdir: belge gitmiş midir, gitmemiş midir, bilinmez. Yukarıdaki adımlar tam olarak bu belirsizlik için vardır. Bağlantı gönderim sırasında koptuğunda üç olasılık vardır:

  1. Belge entegratöre hiç ulaşmadı. Tekrar deneme belgeyi normal biçimde gönderir, ortada çift kayıt yoktur.
  2. Belge yüklendi ama gönderilmedi. Tekrar deneme aynı belge kimliğiyle gelir, EDM aynı numarayı döndürür ve yeni belge açılmaz.
  3. Belge gönderildi, yalnızca yanıt kayboldu. Tekrar deneme entegratörce reddedilir; STEQAR durum sorgusunu yapar, belgenin gönderildiğini görür ve tekrar göndermez.

Üç durumda da sonuç aynıdır: ortada tek bir belge vardır.

İnternet kesintisinde bekleyen belgelerin yeniden gönderimini ayrıca internet kesilince e-İrsaliye yazısında ele aldık.

Yanlış belge: tekrar göndermek değil, doğru yolu izlemek

Mükerrer koruması ile yanlış belgeyi karıştırmamak gerekir. Yanlış bilgili bir belge zaten tek bir belgedir; onu aynı kimlikle yeniden göndermek hatayı düzeltmez. GİB uygulama kılavuzuna göre e-İrsaliye belgesinin iptali söz konusu değildir; yol, alıcının irsaliye yanıtı ve gerektiğinde yeni bir belgedir. Sevk başlamadan fark edilen hatada alıcı belgeyi reddedebilir; sevkten sonraki ret hükümsüzdür. Çerçeve için e-İrsaliye iade ve red rehberine bakın; güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın. Kantar tarafında kayıt sessizce değişmez; iki belge neden var sorusu çıkarsa tartım kaydı ile belge durumu birlikte incelenir. Genel akışı kantardan otomatik e-İrsaliye yazısında anlattık.

Mükerrer şüphesi varsa nasıl kontrol edilir?

Bir belgenin iki kez gittiğinden şüpheleniliyorsa şu sırayla ilerlemek yeterlidir:

  1. İlgili tartımın belgesinin durumuna bakın; belge gönderilmiş görünüyorsa ikinci bir gönderim gerekmez.
  2. Numaralara bakın. Aynı numarayı taşıyan kayıtlar tek bir belgedir, çünkü aynı belge kimliği aynı numarayı almıştır.
  3. Gerçekten ayrı numaralı iki belge varsa e-İrsaliye iptal edilemediği için fazla belgenin nasıl ele alınacağını alıcıyla ve mali müşavirinizle netleştirin.

Korumanın sınırı

Koruma belge kimliği üzerinden çalışır. Aynı sevkiyat için entegratör portalında elle ayrıca bir belge düzenlenirse, bu iki belge birbirinden habersizdir. Bu yüzden bir sevkiyat için tek kanalın kullanılması önerilir: belge ya kantardan ya da portaldan düzenlenmelidir.

Sahada üç alışkanlık

Teknik korumalar işin büyük kısmını yapar, geri kalanı çalışma alışkanlığıdır.

  • Bekleme sürerken yeniden göndermeyin. Durum işleniyor ya da yanıt bekleniyor görünüyorsa belge zaten yoldadır. Tekrar basmak, korumalar devrede olsa bile gereksiz bir deneme üretir.
  • Hatayı tekrar göndererek düzeltmeyin. e-İrsaliye iptal edilemez; alıcının yanıtı ve gerekirse yeni belge yolu izlenir. Aynı belgeyi yeniden göndermek yanlışı değiştirmez.
  • Kesintide bekleyen kayıtlara bakın. Bağlantı sorunu sırasında belgeler bekleyen ya da başarısız kayıt olarak saklanır; bağlantı döndüğünde operatör Tekrar Gönder ile yeniden gönderir.

Sık sorulan sorular

Aynı tartım için iki e-İrsaliye düzenlenebilir mi?

STEQAR bunu engellemek üzere tasarlanmıştır. Aynı belge kimliğiyle yapılan ikinci yükleme yeni belge üretmez, aynı numarayı döndürür; gönderilmiş bir belge de yeniden gönderilmez. Yine de aynı sevkiyat için entegratör portalında elle ayrıca belge düzenlenirse STEQAR bunu bilemez.

Bağlantı koptuğunda gönderimi tekrar denemek güvenli mi?

Tekrar deneme güvenli olacak biçimde tasarlanmıştır. Belge ilk denemede entegratöre ulaşmışsa ikinci deneme aynı numarayı alır ya da belgenin zaten gönderildiği görülür; her iki durumda da ikinci bir belge oluşmaz.

Yanlış düzenlenen e-İrsaliye nasıl düzeltilir?

Yanlış belge silinmez ve aynı belge tekrar gönderilmez. GİB kılavuzuna göre e-İrsaliye belgesinin iptali söz konusu değildir; alıcı irsaliye yanıtıyla cevap verir, gerekirse yeni bir belge düzenlenir. Kantar kaydı ise sessizce değişmez. Güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın.

Durum sorgusu ne işe yarar?

Durum sorgusu belge kimliğiyle entegratöre sorulur ve belgenin gönderilip gönderilmediğini gösterir. Böylece belgenin gönderilmiş olup olmadığı tahmin edilmez; gönderilmişse STEQAR tekrar göndermez.

Şeffaflık notu

STEQAR, EDM Bilişim'in yanı sıra başka e-İrsaliye entegratörleriyle de çalışır; Turkcell e-Şirket, Orkestra e-Faturacım, Veriban, e-Logo, QNB eSolutions, eKüpSoft, Digital Planet, KolayBi, Nilvera ve VBT bu seçenekler arasındadır. Farkları Kantar e-İrsaliye entegratörleri yazımızda karşılaştırdık.

Kendi tartımınızda görün

Tartımdan e-İrsaliyeye otomatik akışı gösterelim.

Kantarınızda bir tartım yapalım, belgenin entegratöre gidişini birlikte izleyelim. İnterneti kapatıp kuyruğu da deneriz.