Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse Turkcell etiketsiz gönderilen belgeyi “kullanıcısı değildir” gerekçesiyle reddeder. STEQAR bu yanıttan sonra belgeyi aynı ETTN ile GİB'in sanal posta kutusuna adresleyerek tek bir yeniden deneme yapar; alıcının VKN ya da TCKN'si belgede gerçek alıcı olarak kalır. Deneme başarılı olursa sonuç iletisine “alıcıya kâğıt çıktı verin” notu eklenir. Sanal posta kutusu da reddederse gönderim hata olarak sona erer.
Alıcının e-İrsaliye kullanıcısı olması ne demek?
GİB'in e-İrsaliye uygulamasına kayıtlı alıcıların bir posta kutusu etiketi bulunur ve belge bu etikete adreslenir. Henüz e-İrsaliyeye geçmemiş bir işletmeye ya da şahıs alıcıya sevk yaptığınızda ise adreslenecek bir kutu yoktur. Bu ayrımı kantar başında kimsenin önceden bilmesi gerekmez: STEQAR gönderim sırasında alıcıyı kendisi çözer.
Çözümleme yerel bir kopyadan yapılır. GİB'in e-İrsaliye mükellef listesi Turkcell servisinden indirilip yerel olarak saklanır; gönderimde alıcının VKN ya da TCKN'sine karşılık gelen etiket bu listeden bulunur. Kayıt bayatlamışsa liste yenilenmeye çalışılır. Etiket listede çıkmazsa belge etiketsiz gönderilir ve alıcının posta kutusunu belirleme işi Turkcell'e bırakılır. Etiketsiz gidiş başlı başına bir arıza değildir, ama kayıtsız bir alıcıda sonucu belirleyen ilk halka budur. Gönderim zincirinin tamamını Turkcell e-Şirket ile kantardan otomatik e-İrsaliye yazısında baştan sona anlattık.
Alıcı kullanıcı değilse Turkcell ne yapar?
Alıcının VKN ya da TCKN'si e-İrsaliye kullanıcıları arasında bulunamıyorsa Turkcell belgeyi reddeder ve gerekçe olarak alıcının e-İrsaliye kullanıcısı olmadığını bildirir. Bu kayıtsız alıcı yanıtı belgenin biçimine değil, alıcının durumuna ilişkindir. GİB'in kuralı da bu tür alıcı için ayrı bir yol tanımlar: belge alıcıya değil, GİB'in sanal posta kutusuna kesilir ve alıcıya kâğıt çıktı verilir.
GİB sanal posta kutusu ve tek yeniden deneme
STEQAR, GİB'in bu kuralını Turkcell'in reddinden sonra uygular. Aynı belgeyi, aynı ETTN ile, bu kez GİB sanal posta kutusunun etiketiyle yeniden gönderir. Deneme yalnızca bir kezdir; STEQAR bu noktada döngüye girmez. Gönderim yolları şöyle özetlenebilir:
| Durum | STEQAR'ın davranışı |
|---|---|
| Etiket yerel listede bulundu | Belge alıcının kendi etiketine adreslenir. |
| Etiket listede bulunamadı | Belge etiketsiz gönderilir; alıcının posta kutusunu çözmek Turkcell'e bırakılır. |
| Turkcell alıcının kullanıcı olmadığını bildirdi | Aynı ETTN ile GİB sanal posta kutusuna tek yeniden deneme yapılır. Deneme başarılıysa sonuç iletisine “alıcıya kâğıt çıktı verin” notu eklenir ve işlem, işlem günlüğüne yazılır. |
| GİB sanal posta kutusu da reddetti | Gönderim hata olarak biter; hata iletisi alıcının mükellefiyetini doğrulatmaya yönlendirir. |
Burada alıcı bilgisi değişmez. Sanal posta kutusu belgenin yalnızca adreslendiği yerdir; belgede alıcı olarak yine alıcının kendi VKN ya da TCKN'si yer alır. Belgeyi inceleyen biri, sevkin kime yapıldığını sanal kutuya bakarak değil, alıcı alanından okur.
Aynı ETTN neden korunuyor?
ETTN, bir belgeyi tek başına tanımlayan numaradır. STEQAR bu numarayı ilk denemeden önce tartım oturumunun kaydına yazar ve otomatik ya da elle yapılan bütün yeniden denemelerde aynısını kullanır. Sanal posta kutusu denemesi bu yüzden ayrı bir gönderim sayılmaz; ilk istekle yeniden deneme, STEQAR açısından tek bir mantıksal gönderimin iki girişimidir. Bunu destekleyen iki önlem daha vardır: gönderilmiş bir oturum ikinci kez gönderilmez ve bir gönderim sürerken aynı oturum için yenisi başlatılmaz.
Turkcell sürücüsü, yanıt kaybolduğunda yeniden denemeyi güvenli sayan istemci tarafı idempotency destekleyen olarak işaretlidir. Bu bir STEQAR tasarım kararıdır; Turkcell'in aynı ETTN'li ikinci isteğe nasıl yanıt verdiğine dair bu yazıda bir iddia bulunmaz.
Operatör ne yapmalı?
Kural kısadır: gönderim sanal posta kutusu yoluyla tamamlandıysa alıcıya kâğıt çıktı teslim edilir. Alıcının kendi posta kutusuna düşecek bir belge olmadığı için GİB'in kuralı çıktının alıcıya verilmesini öngörür.
Sevk noktasındaki ekip için bir öneri: bu adımı yalnızca ekrandaki bir nota bırakmayın, çalışma kuralı olarak öğretin. “Alıcı kayıtsızsa çıktı verilir” cümlesi bir kez yerleştiğinde, notun hangi biçimde göründüğüne bağlı kalmazsınız. Yönlendirme ayrıca işlem günlüğüne yazıldığı için sonradan da izlenebilir.
Bir alıcının kayıtsız çıkması sizi şaşırtıyorsa cari kartındaki VKN ya da TCKN'yi gözden geçirin. Sanal posta kutusu da reddederse hata iletisi bu doğrulamayı zaten ister. Cari kartındaki diğer bilgilerden posta kodunun neden önemli olduğunu cari kartında posta kodu yazısında topladık.
Yeniden denemeyle düzelmeyen alıcı hataları
Alıcıya ya da etikete ilişkin her iş hatası aynı yolu izlemez. “Kullanıcı değildir” yanıtı için yukarıdaki tek yeniden deneme vardır. Alıcıda birden fazla etiket bulunması ya da etiketin alıcıyla uyuşmaması gibi hatalar ise yeniden denemeyle düzelmez ve bir operatör işlemi gerektirir. Gönderim sırasında bağlantı koptuğunda ya da uygulama kapandığında nasıl davranıldığı ayrı bir konudur; onu internet kesilince Turkcell e-İrsaliye yazısında ele alıyoruz.
Tartımdan belgeye giden genel hattı, tartım fişiyle e-İrsaliyenin farkını ve her sevkte hangi belgenin kesileceğini kantardan otomatik e-İrsaliye nasıl kesilir yazısında bulabilirsiniz.
Bu yazının sınırı
Bu yazı, GİB sanal posta kutusuna kesilen belgenin GİB tarafından nihai olarak kabul edildiğine dair bir iddia taşımaz. “Alıcıya kâğıt çıktı verin” notunun uygulamada hangi ekranda ya da ayrı bir uyarı olarak görüneceği konusunda da söz verilmez. Belgenin Turkcell tarafındaki durumunu Turkcell panelinden izleyin; durum kodlarının anlamını Turkcell e-İrsaliye durum kodları yazısında anlatıyoruz.
Sık sorulan sorular
Alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse Turkcell belgeyi kabul eder mi?
Etiketsiz gönderilen belgede alıcı e-İrsaliye kullanıcısı değilse Turkcell ilk denemeyi “kullanıcısı değildir” gerekçesiyle reddeder. STEQAR bu yanıtı tanır ve belgeyi aynı ETTN ile GİB'in sanal posta kutusuna adresleyerek tek bir yeniden deneme yapar. Bu deneme de reddedilirse gönderim hata olarak biter.
Belge sanal posta kutusuna gidince alıcının VKN ya da TCKN'si belgeden çıkar mı?
Hayır. Sanal posta kutusu yalnızca belgenin adreslendiği yerdir; alıcının VKN ya da TCKN'si belgede gerçek alıcı olarak kalır. Alıcıya ise kâğıt çıktı verilir.
Yeniden deneme neden aynı ETTN ile yapılır?
STEQAR ETTN'yi ilk denemeden önce kayda yazar ve otomatik ya da elle yapılan bütün yeniden denemelerde aynısını kullanır. Böylece ilk istek ile yeniden deneme tek bir mantıksal gönderim olarak ele alınır. Turkcell sürücüsü, yanıt kaybolduğunda yeniden denemeyi güvenli sayan istemci tarafı idempotency destekleyen olarak işaretlidir.
Operatör bu durumda ne yapmalıdır?
Gönderim sanal posta kutusu yoluyla tamamlandıysa alıcıya kâğıt çıktı teslim edilir. STEQAR sonuç iletisine bu yönde bir not ekler; ancak notun uygulama arayüzünde ayrı bir uyarı olarak görünüp görünmeyeceği bu yazıda taahhüt edilmez, bu yüzden adımı sevk noktasındaki çalışma kuralı olarak belirlemeniz önerilir.
STEQAR, Turkcell e-Şirket'in yanı sıra başka e-İrsaliye entegratörleriyle de çalışır; EDM Bilişim, Paraşüt, Logo, Orkestra ve KolayBi bu seçenekler arasındadır. Farkları Kantar e-İrsaliye entegratörleri yazımızda karşılaştırdık.