Gönderim isteği yanıt gelmeden kesilirse belgenin Orkestra'da oluşup oluşmadığı bilinemez; sonuç belirsizdir. Orkestra istemci tarafı mükerrer koruması sunmadığı için aynı belgeyi ikinci kez göndermek ikinci bir yasal belge doğurabilir. Bu yüzden STEQAR belgeyi yeniden göndermez ve isteği otomatik tekrar denemez. Belgeyi Orkestra panelinden doğrulamak ve gerekirse yeniden gönderimi bilinçli başlatmak operatöre kalır.
Belirsiz sonuç ne anlama gelir?
Tartım kapandığında STEQAR e-İrsaliye verisini hazırlar ve Orkestra e-Faturacım'a iletir. Orkestra belgeyi işler, belge numarasını ve ETTN'yi atar, sonucu yanıt olarak döndürür. Yanıt geldiğinde durum nettir: kayıt başarılı ya da hatalı olarak kapanır.
Sorun, isteğin gittiği ama yanıtın dönmediği andır. Bağlantı hatası ya da zaman aşımı gibi bir kesintide iki ihtimal vardır. Ya istek Orkestra'ya hiç ulaşmamıştır ya da ulaşmış, belge oluşmuş ve yalnızca yanıt size dönememiştir. Kantar tarafından bakıldığında ikisi birbirinden ayırt edilemez. STEQAR bu duruma belirsiz der ve kaydı başarılı saymaz.
Somut bir sahne düşünün: öğleden sonra bir kamyonun tartımı kapanır, gönderim başlar, ekranda bağlantı hatası belirir. Belge Orkestra'ya ulaşmış da olabilir, ulaşmamış da. Kantar ekranı bu soruya tek başına cevap veremez.
Belirsizliğin ikinci kaynağı numaranın nereden geldiğidir. Belge numarasını Orkestra atar; STEQAR numara alanında yalnızca “OTOMATIK” değerini gönderir. ETTN de sunucu tarafında üretilir ve istemci kendi ETTN'sini veremez. Numara ile ETTN yanıtla birlikte geldiği için yanıt gelmediğinde kantar kaydında bunlardan hiçbiri yoktur; belgenin var olup olmadığını söyleyebilecek tek kaynak Orkestra'dır. İki değerin kimden geldiğini Orkestra'da e-İrsaliye numarasını ve ETTN'yi kim verir? yazısında ayrıca anlattık.
Neden yeniden gönderim yoktur?
Orkestra istemci tarafı mükerrer koruması (idempotency) sunmaz. Aynı belgeyi ikinci kez göndermek ikinci bir yasal belge doğurabilir. ETTN'yi de sunucu ürettiği için yeniden gönderimi güvenli kılacak istemci tarafı bir dayanak bulunmaz.
Aynı sevk için iki yasal belge çıkması alıcıda ve muhasebede tutarsızlık yaratır; bunun açıklanması ve düzeltilmesi işletmeye kalır. Bu nedenle STEQAR iki şeyi bilerek yapmaz:
- İsteği tekrar denemez. Gönderim isteği aktarım katmanında da yeniden denenmez. Tek istek gider; yanıt gelmezse aynı istek ikinci kez atılmaz.
- Belgeyi kendiliğinden yeniden göndermez. Sonucun bilinmediği durumda belge karşıda oluşmuş olabileceğinden, kayıt tekrar gönderime alınmaz.
Yeniden göndermemek eksik bir özellik değil, bilinçli bir tercihtir. Tercih, bir belgenin gecikmesini aynı belgenin iki kez çıkmasından daha az zararlı sayar.
STEQAR belirsiz sonuçta ne yapar?
- Kaydı işaretler. Kayıt belirsiz olarak işaretlenir ve “gönderim durumu belirsiz, uzak sistemde doğrulama gerekli” iletisi verilir.
- Kaydı listede bırakır. Kayıt başarısız ve bekleyen kayıtların listesinde durur; kendiliğinden gönderime geri dönmez.
- Uygulama kapanmasını da aynı sayar. Gönderim sırasında uygulama kapanırsa, örneğin bilgisayar beklenmedik biçimde yeniden başlarsa, kayıt başarısız işaretlenir ve “yeniden göndermeden önce entegratör panelinden doğrulayın” iletisi yazılır.
İnternet yokken tartım, fiş ve plaka okuma sürmeye devam eder. Bağlantı sorunlarının Orkestra hattındaki yansımasını İnternet kesilince Orkestra e-İrsaliye yazısında ele aldık.
Operatör ne yapar?
Belirsiz bir kayıtla karşılaşan operatör için sıra şöyledir. Doğrulama adımı operatörün işidir; STEQAR bunu sizin yerinize yapmaz.
- Kayıttaki tartım bilgilerini not edin: plaka, alıcı, tarih ve miktar.
- Orkestra panelinde bu sevke ait bir e-İrsaliyenin kesilip kesilmediğine bakın.
- Belge panelde varsa yeniden göndermeyin. Kantar kaydını bu belgeyle ilişkilendirin, yani hangi tartımın hangi Orkestra belgesine karşılık geldiğini kayıt altına alın.
- Belge panelde görünmüyorsa istek karşıya ulaşmamış olabilir; ancak panel kaydı geç gösteriyor olabilir. Aramayı farklı ölçütlerle bir kez daha deneyin. Belge hâlâ görünmüyorsa yeniden gönderimi bilinçli olarak kendiniz başlatın.
| Panelde gördüğünüz | Anlamı | Yapılacak |
|---|---|---|
| Sevke ait belge var | Belge oluşmuş, yalnızca yanıt dönmemiş | Yeniden göndermeyin; kaydı belgeyle ilişkilendirin |
| Sevke ait belge görünmüyor | İstek karşıya ulaşmamış olabilir; panel de geç gösteriyor olabilir | Aramayı yenileyin; hâlâ yoksa yeniden gönderimi bilinçli başlatın |
| Eşleşme net değil | Doğrulama tamamlanmamış | Doğrulama bitene kadar yeniden göndermeyin |
Aynı belirsizlik, iki farklı sonuç
Aynı hata iletisi iki ayrı gerçeğe karşılık gelebilir. İlkinde bağlantı, gönderim isteği Orkestra'ya ulaştıktan sonra kopmuştur: operatör panele baktığında sevke ait belgeyi görür, yeniden göndermez ve kantar kaydını o belgeyle ilişkilendirir. İkincisinde bağlantı daha istek ulaşmadan kopmuştur: panelde belge yoktur, operatör yeniden gönderimi başlatır ve belge bu kez numarasını alır.
İki durumda da kantar ekranı aynı şeyi gösterir. Aradaki farkı yalnızca Orkestra'nın kendi kaydı ortaya çıkarır; bu yüzden doğrulama adımı atlanamaz.
Bu bir kısıt değil, tasarım tercihidir
Dürüst olmak gerekirse yaklaşımın bir bedeli vardır: her belirsiz kayıt için operatör bir doğrulama adımı yürütür ve belge o ana kadar bekler. Otomatik yeniden gönderim bu adımı ortadan kaldırırdı. Ancak Orkestra'da yeniden göndermek mükerrer yasal belge riski taşıdığı için bu kolaylığı bilerek eklemedik. Gecikmiş bir belge telafi edilebilir; aynı sevk için ikinci bir yasal belge ise daha zor düzeltilir.
Bu davranış Orkestra hattına özgüdür. Yeniden göndermenin güvenli sayılıp sayılmadığı entegratörden entegratöre değişebilir; seçim ölçütlerini Kantar e-İrsaliye entegratörleri yazısında topladık. Tartımdan belgeye genel akışı ise Kantardan otomatik e-İrsaliye nasıl kesilir? yazısında bulabilirsiniz.
Orkestra hattının geri kalanı
Girişten belge görünümlerine kadar akışın tamamı Orkestra e-Faturacım ile kantardan otomatik e-İrsaliye yazısında özetlendi. Orada her alt konuya ayrı bir yazıyla bağlanıyoruz; bu yazı onlardan yalnızca belirsiz sonuç başlığını işler.
Yanıt gelmediyse belge vardır demek de yoktur demek de erkendir; önce Orkestra panelinde bakılır, sonra karar verilir.
Sık sorulan sorular
Orkestra'dan yanıt gelmezse e-İrsaliye gönderilmiş sayılır mı?
Sayılmaz. Yanıt gelmeden bağlantı koparsa belgenin Orkestra'da oluşup oluşmadığı bilinemez; sonuç belirsizdir. STEQAR kaydı başarılı saymaz, belirsiz olarak işaretler ve belgenin durumunun Orkestra panelinden doğrulanmasını ister.
STEQAR belirsiz kaydı neden kendiliğinden yeniden göndermez?
Orkestra istemci tarafı mükerrer koruması sunmaz. Belge karşıda oluşmuşsa ikinci gönderim ikinci bir yasal belge doğurabilir. Bu riski almamak için gönderim isteği otomatik yeniden denenmez ve yeniden gönderim kararı operatöre bırakılır.
Belirsiz bir kaydı ne zaman yeniden gönderebilirim?
Belgenin Orkestra panelinde bulunmadığını doğruladıktan sonra. Belge panelde varsa yeniden göndermezsiniz, kantar kaydını o belgeyle ilişkilendirirsiniz. Belge yoksa yeniden gönderimi bilinçli olarak siz başlatırsınız.
Uygulama gönderim sırasında kapanırsa ne olur?
Kayıt başarısız olarak işaretlenir ve yeniden göndermeden önce entegratör panelinden doğrulama yapılması gerektiğini söyleyen bir ileti yazılır. Burada da belge karşıda oluşmuş olabileceği için yeniden gönderim elle yapılır.
STEQAR, Orkestra e-Faturacım'ın yanı sıra başka e-İrsaliye entegratörleriyle de çalışır; EDM Bilişim, Paraşüt, Logo, Turkcell e-Şirket ve KolayBi bu seçenekler arasındadır. Farkları Kantar e-İrsaliye entegratörleri yazımızda karşılaştırdık.