Çiftçiden satın alınan ziraî mahsuller için ödemelerden gelir vergisi stopajı kesilir; oran ürünün cinsine ve ticaret borsasına tescil ettirilip ettirilmediğine göre değişir. GİB tablosunda bu satır dört orandan oluşur: binde on, binde yirmi, binde yirmi ve binde kırk. Hangisinin ürününüze uyduğunu mali müşavirinizle teyit edin; makbuzda vergi ve varsa diğer kesintiler ile ödenecek tutar ayrı yazılır.
Stopaj oranı neye göre değişir?
Makbuz belgesi oranı kendisi belirlemez; oranı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesi belirler. GİB, bu maddedeki kesinti oranlarını bir tablo hâlinde yayımlar. Çiftçilerden satın alınan ziraî mahsuller ve hizmetler için yapılan ödemeler bu tablonun ilgili satırındadır ve iki soru oranı değiştirir:
- Ürün hangi gruptan? Hayvanlar ve bunların mahsulleri ile kara ve su avcılığı mahsulleri bir grup; diğer ziraî mahsuller başka bir gruptur.
- Borsaya tescil edildi mi? Alım ticaret borsasında tescil ettirilerek yapıldıysa oran daha düşük, tescil ettirilmeden yapıldıysa daha yüksektir.
Tablodaki başka kalemlerin bir kısmının Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirildiği dipnotlarla belirtilmiştir; yani oranlar kalıcı değildir. Güncel değerler için GİB tablosuna bakın ve işleme girmeden önce teyit edin.
GİB tablosundaki oranlar
| Ürün grubu | Ticaret borsasında tescil ettirilerek | Tescil ettirilmeksizin |
|---|---|---|
| Hayvanlar ve mahsulleri, kara ve su avcılığı mahsulleri | Binde on | Binde yirmi |
| Diğer ziraî mahsuller | Binde yirmi | Binde kırk |
Aynı bent, ziraî faaliyet kapsamında verilen hizmetler için de iki oran sayar: orman idaresine ya da orman idaresine karşı taahhütte bulunan kurumlara yapılan ağaçlandırma, bakım, kesim, ürün toplama ve taşıma hizmetlerinde binde yirmi, diğer hizmetlerde binde kırk. Mal alımı yapan işletme için ilk iki satır önemlidir.
Bu sayfa hububat ya da başka bir ürünü bir satıra yerleştirmez. Ürününüzün hangi grupta sayıldığı, alımın tescilli sayılıp sayılmayacağı ve kesintinin hangi tutar üzerinden alınacağı mali müşavirinizle netleştirilmelidir.
Makbuzda hangi tutarlar yer alır?
509 sıra no.lu Tebliğin IV.5.3 bölümü, makbuzda satın alınan malın cinsi, miktarı ve bedeli ile vergi ve varsa diğer kesintilerin tutarının bulunmasını zorunlu tutar. GİB'in teknik kılavuzları bunun belge içindeki karşılığını gösterir:
| Yer | Neyi taşır? |
|---|---|
| UBL-TR makbuz kılavuzu, toplam vergi alanı | Vergi ve diğer yasal yükümlülüklere ilişkin bilgiler. Kılavuzun örneğinde stopaj, gelir vergisi (muhtasar) adlı vergi alt toplamı olarak, matrah, tutar ve oranıyla görünür |
| UBL-TR makbuz kılavuzu, parasal toplamlar alanı | Tutarların toplamları; kılavuzun örneğinde kalem toplamı, vergi hariç ve vergi dahil tutar, düşülen tutarların toplamı, yuvarlama ve ödenecek tutar |
| e-Arşiv raporu | Makbuzun vergi hariç toplam tutarı ve ödenecek tutarı |
| Karekod | Mal ve hizmet toplamı, gelir vergisi stopajı, mera fonu, borsa tescil ücreti, SGK prim kesintisi, ödenecek tutar |
Kılavuz örneklerinin mükellefler için bağlayıcı olmadığı kılavuzun kendi giriş bölümünde belirtilir. Dolayısıyla alanların adlarını ve sıralarını örnekten ezberlemek yerine, kullandığınız entegratörün ürettiği belgeyi kontrol listesiyle gözden geçirin.
Alım bedelinden kesinti mantığı
Mantık üç basamaktır; rakam yerine mantığı yazıyoruz, çünkü oran ve matrah ürüne göre değişir:
- Alım bedeli. Satın alınan miktar ile birim fiyatın çarpımı, makbuzdaki mal bedelidir.
- Kesintiler. Bedelin üzerinden tablodaki oranla gelir vergisi stopajı hesaplanır. Makbuz ayrıca varsa diğer kesintilerin tutarını ister; karekod mera fonu, borsa tescil ücreti ve SGK prim kesintisi alanlarını bunlar için ayırır.
- Ödenecek tutar. Çiftçiye fiilen ödenen tutar, hem kılavuzlarda hem karekodda ayrı bir alandır.
Mera fonu, SGK prim kesintisi ve borsa tescil ücretinin oran ya da koşullarını bu sayfada vermiyoruz; ilgili kaynaklarını açıp doğrulayamadık. Borsa tescil ücretinin, bağlı olunan ticaret borsasına göre değiştiğini borsanızdan teyit edin.
Kantar net kg'dan makbuza
Hesabın girdisi, kantarın verdiği net ağırlıktır. Sıra şöyle ilerler:
- Net ağırlık. Alış tartımında araç yüklü ve boş tartılır, fark net kilodur. Hububatta ürün yaşsa nem farkı bu net ağırlığa uygulanır; hesabı için nem farkı nasıl hesaplanır yazısına bakın.
- Alım bedeli. Net miktar, malzemenin fiyat kuralıyla çarpılır.
- Kesintiler ve ödenecek tutar. Yukarıdaki üç basamak uygulanır, sonuç makbuza taşınır.
Net kilo yanlışsa bedel de, stopaj da, ödenecek tutar da yanlış çıkar. Bu yüzden makbuz sorunlarının önemli bir kısmı aslında tartım ve nem kaydında başlar.
Sık yapılan hatalar
- Tek bir oranı her ürüne uygulamak. Oran ürün grubuna ve tescil durumuna göre değişir.
- Tescil niyetini sonradan değiştirmek. Tescil edilip edilmeyeceği hesabı değiştirir; önizlemeden önce netleşmelidir.
- Eski oranla çalışmak. Oranlar karar değişikliğiyle güncellenebilir; tabloyu zaman zaman kontrol edin.
- Karekod tutarlarını belgeyle karşılaştırmamak. Okutulduğunda görünen alanlar belgedekilerle tutmalıdır.
STEQAR'da stopaj kuralı
- Kural malzemeye bağlıdır. Stopaj kuralı malzeme için tanımlanır. Tanımsızsa makbuz kesilmez; kayıt bekleyenlerde durur ve sebebini yazar.
- Fiyat sorulmaz. Makbuzdaki fiyat kantar başında operatörden istenmez; malzemenin fiyat kuralından gelir.
- Tescil niyeti sorulur. Makbuz yetkisi olan kullanıcıdan ürünün borsaya tescil edilip edilmeyeceği sorulur ve hesap buna göre yapılır.
- Önizleme. Hesaplanmış tutarlar onaydan önce görünür; onaylanmadan gönderim başlamaz.
- Bağ-Kur kesintisi. Herkese topluca uygulanmaz; Ayarlar'daki çiftçi Bağ-Kur profillerine bağlıdır.
- Borsa tescil ücreti. Oran, tavan ve matrah tabanı olarak firma bazında girilir ve bağlı olunan borsaya göre değişir. Yazılım borsa mevzuatını araştırmaz; değerleri borsanızdan teyit edin.
STEQAR çiftçiye yapılan ödemeyi takip etmez; yalnız tartımı bağlar ve belgeyi hazırlar. Düzenleme adımları için makbuz nasıl kesilir, tutarların muhasebede kontrolü için muhasebe kaydı ve doğrulama rehberine bakın. Kendi malzeme kurallarınızla bir tartımı birlikte denemek için demo talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
Bu sayfadaki mevzuat cümleleri aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Metin bilgilendirme amaçlıdır; kesinti oranı ve matrahı için GİB'in güncel tablosuna ve mali müşavirinize bakın.
- GİB, Gelir Vergisi Kanununun 94. Maddesinde Yer Alan Kesinti Oranları tablosu (GVK 94, bent 11 satırı; erişim tarihi 7/10/2026). https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/yardim-kaynaklar/yararli-bilgiler/gelir-vergisi-kanununun-94uncu-maddesinde-yer-alan-kesinti-oranlari.pdf
- Gelir İdaresi Başkanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı), Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509). Resmî Gazete 19/10/2019, sayı 30923; güncel metin (son değişiklik Resmî Gazete 31/12/2025, sayı 33124, 5. Mükerrer). Atıf yapılan bölüm: IV.5.3. https://mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=33905&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5
- GİB, UBL-TR Müstahsil Makbuzu Kılavuzu, Versiyon 1.1, Mayıs 2026 (yayım tarihi 22/5/2026; bölüm 1, 2.3.17 ve 2.3.18). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Mustahsil_Makbuzu_Teknik_Kilavuzu_V1.1.pdf
- GİB, e-Arşiv Kılavuzu (teknik kılavuz), Versiyon 1.16, Ocak 2024 (bölüm 3.3.4: toplam tutar ve ödenecek tutar). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Arsiv_Teknik_Kilavuzu_V.1.16.pdf
- GİB, Karekod Standardı Kılavuzu, Versiyon 1.2, Kasım 2023 (bölüm 2.5, e-Müstahsil makbuzu karekod alanları). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/Karekod_Standardi_Kilavuzu_V.1.2.pdf
Sık sorulan sorular
e-Müstahsil makbuzunda stopaj oranı nedir?
Tek bir oran yoktur. GİB'in Gelir Vergisi Kanunu 94. madde kesinti oranları tablosunda çiftçiden alınan ziraî mahsuller için oran, ürünün hayvansal olup olmadığına ve ticaret borsasına tescil ettirilip ettirilmediğine göre belirlenir. Dört oran vardır: binde on, binde yirmi, binde yirmi ve binde kırk. Hangisinin sizin ürününüze uyduğunu mali müşavirinizle teyit edin.
Stopaj nasıl hesaplanır?
Çiftçiye yapılan ödeme tutarı üzerinden, ürünün girdiği satırdaki oranla hesaplanır; sonuç makbuzdaki vergi alanına yazılır. Oran ve matrahın ayrıntısını kaynaktaki tablodan ve mali müşavirinizden doğrulayın.
Ürün borsaya tescil edilirse stopaj düşer mi?
GİB tablosunda tescil ettirilerek satın alınan ziraî mahsuller için oran, tescil ettirilmeksizin satın alınanlara göre daha düşüktür. Tescilin ne zaman ve nasıl yapılacağı, ayrıca ödenecek borsa ücreti gibi konular için bağlı olduğunuz ticaret borsasına ve mali müşavirinize danışın.
Hububat için hangi satır geçerlidir?
Tabloda hayvanlar ve bunların mahsulleri ile avcılık mahsulleri ayrı bir satırdır; diğer ziraî mahsuller ayrı bir satırda yer alır. Ürününüzün hangi satıra girdiğini bu sayfa söyleyemez; mali müşavirinizle teyit edin.
Makbuzda hangi tutarlar bulunur?
Tebliğ, satın alınan malın cinsini, miktarını ve bedelini, vergi ve varsa diğer kesintilerin tutarını zorunlu bilgi sayar. Karekodda ayrıca mal ve hizmet toplamı, gelir vergisi stopajı, mera fonu, borsa tescil ücreti, SGK prim kesintisi ve ödenecek tutar alanları yer alır.
STEQAR stopajı kendisi mi hesaplar?
Evet, malzeme için tanımlı stopaj kuralına göre hesaplar ve makbuz yetkisi olan kullanıcıya önizlemede gösterir. Kural tanımlı değilse makbuz kesilmez, kayıt sebebiyle bekler. Kuralın doğruluğu işletmenin ve mali müşavirinin sorumluluğundadır.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.