e-Müstahsil makbuzu, işletme e-Müstahsil uygulamasına dahil olduktan sonra çiftçiden mal alınırken, bedelin ödendiği sırada düzenlenir: alıcı ve çiftçi bilgileri, mal, miktar, bedel ve kesintiler hazırlanır; belge numaralandırılıp elektronik sertifikayla imzalanır, çiftçiye doğrulatılır ve düzenleyende elektronik ortamda saklanır. Kantarda alış tartımı bu belgenin mal ve miktar bilgisini besler.
Başlamadan önce
Makbuzu elektronik kesebilmek için işletmenin e-Müstahsil uygulamasına dahil olması gerekir. Tebliğ bunun için üç şart sayar: e-Fatura uygulamasına dahil olmak, makbuzu düzenleyip iletecek hazırlığı tamamlamak ve GİB'in başvuru esaslarına uygun başvuru yapmak. Ayrıntısı başvuru ve geçiş rehberinde. Belgeyi oluşturup imzalayan araç üç yoldan biridir: GİB portalı, GİB'den izinli bir özel entegratör ya da işletmenin kendi sisteminin doğrudan GİB'e bağlanması.
Belgeyi kantar programından göndermek için, belgeyi oluşturup imzalayacak bir entegratör hesabı gerekir. STEQAR'da bu hesap entegratör ayarlarında tanımlanır; aktif bir entegratör hesabı yoksa makbuz kesilmez, kayıt bekleyenlerde durur.
Düzenleme adımları
- Alımı belgeleyen bilgileri toplayın. Çiftçinin adı, soyadı, kimlik numarası ve ikametgâh adresi; malın cinsi, miktarı ve bedeli; varsa vergi ve diğer kesintiler.
- Tarafların yönünü doğru yazın. e-Fatura alışkanlığıyla satıcıyı düzenleyen sanmak kolaydır; makbuzda ise belgeyi alıcı düzenler. GİB kılavuzuna göre makbuzu düzenleyen taraf malı satın alan işletme, üretici ve çiftçi tarafı ise malı satandır. Bu yönü ters yazmak belgenin entegratörde reddedilmesine yol açabilir.
- Tarih ve zamanı yazın. Belgede düzenlenme tarihi ile saat ve dakika bulunur.
- Belgeyi standart yapıda oluşturun. Makbuz, GİB'in UBL-TR müstahsil makbuzu kılavuzundaki yapıda hazırlanır.
- Numaralandırın. Belge numarası üç haneli birim kodu ile on üç haneli sıra numarasından oluşur. Sıra numarasının baştaki dört hanesi düzenleme yılını, kalan dokuz hane müteselsil sayıyı gösterir; müteselsil sayı her yıl baştan başlar.
- İmzalayın. Belge elektronik sertifikayla, yani mali mühür ya da nitelikli elektronik sertifikayla imzalanır. Özel entegratörle çalışıyorsanız entegratörün mali mührüyle onaylama da mümkündür; bunun usulünü GİB kılavuzları belirler.
- Çiftçiye doğrulatın. Çıktıyı iki tarafa ıslak imzalatmak yerine, 5 Kasım 2026'dan itibaren çiftçinin telefonuna giden SMS kodunun, telefon numarasının ve SMS'i gönderen operatör bilgisinin belgede yer alması gerekir.
- Saklayın ve raporlayın. Düzenleyen makbuzu elektronik ortamda saklar; belgeye ait e-Arşiv raporu da Başkanlığa iletilir. Raporlama biçimi ve süresi teknik kılavuzlarda yazılıdır.
Kantar tartımından makbuza: bilgi nereden gelir?
Makbuzdaki bilgilerin çoğu zaten kantarda ve kayıtlı listelerde vardır. STEQAR'ın e-müstahsil eklentisinde eşleme şöyledir:
| Makbuzdaki bilgi | STEQAR'da nereden gelir? |
|---|---|
| Çiftçi: ad, kimlik no, adres | Firma kartı; giriş tipi olarak vergi mükellefi olmayan şahıs (çiftçi) seçilir, bu tipte vergi dairesi istenmez. Adres belgeye eklenir |
| Malın cinsi ve miktarı | Alış tartımı kaydındaki malzeme ve miktar |
| Bedel | Malzeme için tanımlı fiyat kuralı; fiyat kantar başında operatörden sorulmaz |
| Vergi ve diğer kesintiler | Malzeme için tanımlı stopaj kuralı; Bağ-Kur kesintisi çiftçinin Bağ-Kur profiline bağlı; borsa tescil ücreti için firma bazında oran, tavan ve matrah tabanı kuralı |
| Düzenleyen: unvan, vergi dairesi, VKN, adres | Entegratör ayarları; düzenleyenin vergi dairesi boşsa makbuz kesilmez |
| Düzenlenme saati ve dakikası | Ağ saati; ağ yoksa bilgisayar saati kullanılır ve belge local diye işaretlenir |
| Çiftçinin telefonu ve SMS kodu | Firma kartındaki cep telefonu; makbuz kesilmeden önce SMS doğrulama adımı |
| Belge numarası ve imza | Bağlı entegratör ekler |
Fiyat ya da stopaj kuralı tanımlı değilse, çiftçi beyanı ya da telefonu eksikse makbuz kesilmez. Kayıt sessizce kaybolmaz; bekleyenlerde durur ve sebebini yazar.
Ne zaman düzenlenir, sınır var mı?
Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesi makbuzun, malların bedeli ödenirken düzenlenmesini ister. Çiftçiye avans verilerek yapılan alımlarda makbuz malın teslimi sırasında verilir. Yani Kanun'un bağladığı an tartım değil, ödemedir. Ödemeniz tartımdan farklı bir günde yapılıyorsa makbuz tarihini mali müşavirinizle birlikte netleştirin.
Madde 235'te ve Tebliğ'in e-müstahsil bölümlerinde makbuz tutarına ilişkin bir üst sınır hükmü göremedik. Ödemenin hangi araçla yapılacağı gibi ayrı konular için de mali müşavirinize danışın. Belgede saat ve dakika hassasiyeti aranır; bu yüzden bilgisayar saatinin doğru olması önemlidir.
Sık görülen hatalar
- Tarafların yönü ters. Çiftçiyi düzenleyen, işletmeyi satıcı gibi yazmak.
- Düzenleyenin vergi dairesi boş. Tebliğ alıcının vergi dairesini zorunlu bilgi sayar; STEQAR'da bu alan boşken makbuz kesilmez.
- Çiftçinin ikametgâh adresi eksik. Hem Kanun hem Tebliğ bu adresi ister.
- Telefon eksik ya da yanlış. SMS adımı tamamlanamaz; kayıt beklemeye düşer.
- Bilgisayar saati sapmış. Gönderim sırasında saat ağ saatinin belirgin biçimde ilerisindeyse STEQAR makbuzu Saat Sapması gerekçesiyle bekletir.
- Aynı alım için ikinci makbuz. STEQAR, arşivde makbuzu olan ya da aktif kaydı bulunan tartım için yeniden kayıt açmaz.
STEQAR'da akış
Alış tartımı kapanınca program çiftçi beyanına ve işlemin alış olmasına bakar. Makbuz yetkisi olan kullanıcıdan ürünün borsaya tescil edilip edilmeyeceği sorulur, program hesabı buna göre yapar ve önizlemeyi gösterir. SMS adımı tamamlanınca belge bağlı entegratöre gider. Standart, manuel, çoklu ve RFID kartlı tartım bu akışa girer; parçalı tartım girmez. Ekran ekran anlatım için tahıl alımı rehberine; hububatta nem düşümünün hesabı için nem farkı yazısına bakın. İşletmenizdeki akışı birlikte görmek için demo talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
Bu sayfadaki mevzuat cümleleri aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Metin bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuz için mali müşavirinize danışın.
- Gelir İdaresi Başkanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı), Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509). Resmî Gazete 19/10/2019, sayı 30923; güncel metin (son değişiklik Resmî Gazete 31/12/2025, sayı 33124, 5. Mükerrer). Atıf yapılan bölümler: IV.5, V.1, V.4, V.5.5, V.8, V.9, VI. https://mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=33905&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 235 (Müstahsil makbuzu). Kabul 4/1/1961, Resmî Gazete 10/1/1961, sayı 10703; güncel metin. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.213.pdf
- GİB, UBL-TR Müstahsil Makbuzu Kılavuzu, Versiyon 1.1, Mayıs 2026 (yayım tarihi 22/5/2026). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Mustahsil_Makbuzu_Teknik_Kilavuzu_V1.1.pdf
- GİB, e-Müstahsil Makbuzunun Islak İmza ile İmzalanarak Düzenlenmesi Yerine Bilgi Teknolojileri ve/veya İletişim Araç ve Ortamları Üzerinden Doğrulanarak Düzenlenmesine Yönelik Zorunluluk Getirilmesi Hakkında Duyuru, 22/5/2026. https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/e-Mustahsil_Makbuzu_Duyurusu.pdf
- GİB, e-Arşiv Kılavuzu (teknik kılavuz), Versiyon 1.16, Ocak 2024. https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Arsiv_Teknik_Kilavuzu_V.1.16.pdf
Sık sorulan sorular
e-Müstahsil makbuzu nasıl kesilir?
İşletme e-Müstahsil uygulamasına dahil olduktan sonra alıcı ve çiftçi bilgileri, mal, miktar ve bedel hazırlanır; belge numaralandırılıp elektronik sertifikayla imzalanır, çiftçiye doğrulatılır ve işletmede elektronik ortamda saklanır. Belgeyi GİB portalı, izinli bir özel entegratör ya da doğrudan entegrasyon üzerinden oluşturursunuz.
Makbuz ne zaman düzenlenmelidir?
Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesine göre makbuz, malın bedelinin ödendiği sırada düzenlenir; avans üzerine yapılan alımlarda malın teslimi sırasında verilir. Kanunun bağladığı an tartım değil ödemedir.
Geriye dönük e-müstahsil makbuzu kesilir mi?
İncelediğimiz kaynaklarda geriye dönük düzenleme için ayrı bir kolaylık göremedik. Kanun makbuzun ödeme sırasında düzenlenmesini ister; geç düzenlenmiş makbuzun sonuçlarını mali müşavirinize sorun. STEQAR belge zamanını ağ saatinden yazar ve bilgisayar saati ileri sapmışsa makbuzu kesmeden bekletir.
Makbuz düzenlemenin süre ya da tutar sınırı var mı?
Madde 235'te ve Tebliğ'in e-müstahsil bölümlerinde makbuz tutarına ilişkin bir üst sınır hükmü görmedik. Ödemenin hangi araçla yapılacağı gibi ayrı kuralları mali müşavirinizle netleştirin. Raporlama sürelerini ise GİB'in teknik kılavuzları belirler.
Makbuz numarasını kim verir?
Numara üç haneli bir birim kodu ile on üç haneli sıra numarasından oluşur; sıra numarasının baştaki dört hanesi yılı gösterir ve aynı numara aynı işletmede ikinci kez kullanılamaz. STEQAR'da numarayı entegratör üretir; kantar programı numara göndermez.
Kantarda tartım bitince makbuz kendiliğinden kesilir mi?
Tartım kapanınca makbuz akışı kendiliğinden başlar, ancak gönderim için makbuz yetkisi olan kullanıcının önizlemeyi onaylaması gerekir. Eksik bilgi varsa kayıt bekleyenlerde durur ve sebebi yazar.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.