Nem farkı, ürünün ölçülen nemi baz nemden yüksekse fazla suyun ağırlığını net tartıdan düşme işlemidir. Formül: düşüm = net × (ölçülen nem − baz nem) ÷ (100 − baz nem). Örneğin net 25.000 kg, ölçülen nem 14,5 ve baz nem 13,0 ise düşüm yaklaşık 431 kg, düşümlü net yaklaşık 24.569 kg olur. Baz nemi alım şartnamenizden ya da sözleşmenizden alın.
Neden nem düşülür?
Alıcı taneyi satın alır, suyu değil. Ürün yaş geldiğinde kantarın gösterdiği ağırlığın bir bölümü tane değil sudur. Bu yüzden alımda ürünün nemi ölçülür ve kabul edilen nem düzeyinin üstündeki fark, net ağırlıktan düşülür. Amaç üreticiden kesinti yapmak değil, herkesin aynı ölçüye göre ödemesidir.
Kuru madde mantığı ve formül
Hesabın dayanağı basittir: suyu çıkardığınızda geriye kalan kuru madde değişmez. Nem arttıkça sadece su miktarı artar. Ürünün kuru kısmını sabit tutup "baz nemdeki ağırlığı" bulursanız düşümü elde edersiniz:
- Kuru madde = net × (100 − ölçülen nem) ÷ 100
- Baz nemdeki ağırlık = kuru madde × 100 ÷ (100 − baz nem)
- Düşüm = net − baz nemdeki ağırlık = net × (ölçülen nem − baz nem) ÷ (100 − baz nem)
Formüldeki nem değerleri yüzde birimindedir ama işaret kullanmadan yazılır: 14,5 gibi. İki nem değeri arasındaki farka "puan" demek yanlış anlaşılmayı önler.
Adım adım örnek hesap
- Net ağırlığı bulun. Brüt ve dara farkı 25.000 kg çıktı.
- Nem değerlerini yazın. Ölçülen nem 14,5; şartnamedeki baz nem 13,0.
- Farkı alın. 14,5 − 13,0 = 1,5 puan.
- Paydayı hesaplayın. 100 − 13,0 = 87,0.
- Düşümü çıkarın. 25.000 × 1,5 ÷ 87,0 = 431,03 kg.
- Düşümlü neti yazın. 25.000 − 431,03 = 24.568,97 kg; yuvarlamayı sözleşmenizdeki kurala göre yapın.
| Net (kg) | Ölçülen nem | Baz nem | Düşüm (kg) | Düşümlü net (kg) |
|---|---|---|---|---|
| 25.000 | 14,5 | 13,0 | 431,03 | 24.568,97 |
| 18.400 | 16,0 | 14,0 | 427,91 | 17.972,09 |
| 22.000 | 12,8 | 13,0 | Düşüm yok | 22.000,00 |
Tablo bazlı hesap
Bazı alım şartnamelerinde formül yerine bir düşüm tablosu bulunur: ölçülen nem hangi aralığa düşüyorsa o satırdaki oran ya da ton başına kilogram değeri uygulanır. Tablo sahada hızlıdır, hesap makinesi istemez. Karşılığında aralık sınırlarında sıçrama yapar: 14,0 ile 14,1 arasındaki küçük fark, düşümde basamak atlatabilir.
| Ölçülen nem aralığı | Ton başına düşüm |
|---|---|
| 13,0 ve altı | Düşüm yok |
| 13,1 – 14,0 | 12 kg |
| 14,1 – 15,0 | 25 kg |
Aynı 25.000 kg net, ölçülen nem 14,5 iken bu tabloda 25 ton × 25 kg = 625 kg düşüm verir; yukarıdaki formül ise 431 kg bulmuştu. İki yöntemin farklı sonuç vermesi normaldir; önemli olan sözleşmede hangisinin yazılı olduğudur.
Sık yapılan hatalar
- Düşümü brütten yapmak. Suyun ağırlığı ürünle birlikte tartılır; düşüm brüt ya da dara üzerinden değil, net üzerinden hesaplanır.
- Paydayı unutmak. Düşümü fark ÷ 100 ile hesaplamak, aynı örnekte 375 kg verir. Kuru madde mantığına göre doğrusu 431 kg'dır; hangisinin geçerli olduğunu sözleşme belirler.
- Baz nemi ezberden almak. Her alıcının şartnamesi farklı olabilir; baz nem ürünle birlikte değil, sözleşmeyle birlikte yaşar.
- Düşümü iki kez uygulamak. Net zaten düşümlü geliyorsa üzerine tekrar düşmek üreticiyi haksız yere zarara sokar.
- Düşümden önceki neti kaybetmek. İtiraz gelince "ham net ne idi" sorusunun cevabı kayıtta durmalıdır.
- Tek noktadan numune almak. Aynı kasada nem eşit dağılmayabilir; numune alma usulü her seferinde aynı olmalıdır.
STEQAR'da nem farkı
Nem değeri girildiğinde hesabı yazılım yapar; kantarcı elle hesap makinesi kullanmaz. Hesap, nem oranına göre otomatik kg düşümü olarak ya da tablo bazlı çalışabilir. Kural firma ve malzeme bazında tanımlanır, yani aynı malzeme farklı firmalarda farklı kuralla işlenebilir. Rapor, müşteriye tartım, nem ve net değerlerini birlikte gösterir.
Hangi yöntemin ve hangi değerlerin kural olacağı sizin sözleşmenize göre kurulur. Modülün ekran görüntüleri özellikler sayfasında; bölgesel bir alım örneği için Kahramanmaraş'ta tahıl nem farkı yazısında. Net ağırlığın kendisinin nasıl çıktığını hatırlamak için brüt, dara, net hesabına bakabilir; kendi alım kurallarınızla bir hesabı görmek için demo talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Baz nem nedir, kaç alınmalı?
Baz nem, alım şartnamesinde ya da sözleşmede ürün için kabul edilen nem değeridir; düşüm bu değerin üstündeki fark için yapılır. Değer ürüne ve alıcıya göre değişebilir. Bu sayfadaki rakamlar örnektir, kendi şartnamenizdeki değeri kullanın.
Nem düşümü brütten mi netten mi yapılır?
Netten. Önce brüt ve dara farkıyla net ağırlık bulunur, düşüm bu net üzerinden hesaplanır. Brütten ya da daradan düşmek, suyun payını yanlış ağırlığa yüklemek demektir.
Ölçülen nem baz nemin altındaysa ne olur?
Birçok kuralda düşüm uygulanmaz, net olduğu gibi kalır. Bazı sözleşmeler kuru ürün için farklı bir kural öngörebilir; hangisi geçerliyse yazılı olmalıdır.
Formül mü tablo mu kullanmalıyım?
Sözleşmeniz hangisini yazıyorsa o. İki yöntem aynı net için farklı düşüm çıkarabilir; bu yüzden hangi yöntemin geçerli olduğu alıcı ve satıcı arasında baştan netleşmelidir.
Nem farkı üreticiye nasıl gösterilir?
STEQAR müşteriye şeffaf bir rapor sunar: tartım, nem ve net birlikte görünür. Böylece düşümün hangi nem değerinden ve hangi netten çıktığı satırda okunabilir.
Her firma ve malzeme için ayrı nem kuralı tanımlanabilir mi?
Evet. STEQAR'da nem farkı firma ve malzeme bazlı çalışır; nem oranına göre otomatik kg düşümü ya da tablo bazlı hesap kullanılabilir.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.