Net ağırlık, brüt ağırlıktan dara çıkarılarak bulunur: net = brüt − dara. Örneğin brüt 39.940 kg, dara 14.280 kg ise net 25.660 kg, yani 25,66 tondur. Hesaba başlamadan önce iki değerin aynı birimde olduğundan emin olun: ikisi de kilogram ya da ikisi de ton olmalıdır.
Üç değer, tek denklem
Bir tartımda elinizde üç sayı vardır ve ikisini bilmek üçüncüyü verir. Bir ağırlık kaybolmuşsa ya da doğrulamak istiyorsanız denklemi tersinden de kurabilirsiniz:
- Net = brüt − dara
- Brüt = net + dara
- Dara = brüt − net
Kilogram ile ton arasındaki ilişki sabittir: bin kilogram bir tondur. Türkçede binlik ayracı nokta, ondalık ayracı virgüldür; yani 25.660 kg ile 25,66 ton aynı değerdir, ama 2.566 ile 25,66 aynı değildir. Hataların büyük kısmı bu iki işaretin karışmasından çıkar. Terimlerin kısa tanımları için kantar terimleri sözlüğüne bakabilirsiniz.
Satış ve alışta çözümlü örnekler
Hangi ağırlığın önce alındığı sonucu değiştirmez; yalnız hangisinin dara olarak yazılacağını belirler. Her durumda büyük değerden küçük değer çıkarılır.
| Durum | Birinci ağırlık | İkinci ağırlık | İşlem | Net |
|---|---|---|---|---|
| Satış, boş araç önce | Dara 14.280 kg | Brüt 39.940 kg | 39.940 − 14.280 | 25.660 kg = 25,66 ton |
| Alış, yüklü araç önce | Brüt 41.320 kg | Dara 15.040 kg | 41.320 − 15.040 | 26.280 kg = 26,28 ton |
| Değerler tonla yazılmış | Brüt 32,46 ton | Dara 12,84 ton | 32,46 − 12,84 | 19,62 ton = 19.620 kg |
Günlük tonajı bulmak için tek tek netleri toplarsınız: 25.660 + 26.280 + 19.620 = 71.560 kg, yani 71,56 ton. Toplamı her zaman kilogram üzerinden yapıp en sonda tona çevirin; satır satır tona çevirip yuvarlayarak toplarsanız küçük sapmalar birikir.
Sık yapılan hesap hataları
- Birim karıştırmak. Brüt 38,2 ton, dara 14.600 kg yazılmışsa doğrudan çıkarılamaz. İkisini kilograma çevirin: 38.200 − 14.600 = 23.600 kg.
- Nokta ile virgülü karıştırmak. 24,58 ton ile 2.458 kg bir bakışta benzer görünür, ama arada on kat fark vardır.
- Negatif ya da sıfır net. Dara brütten büyük çıkıyorsa sıra ters girilmiştir ya da iki ağırlık farklı araçlara aittir. Plakayı kontrol edin.
- Hareket hâlindeki aracı okumak. Gösterge sabitlenmeden alınan değer, aracın tam oturmadığı bir andır; hesap doğru olsa da girdi yanlıştır.
- Araç ya da dorse değişmesi. Birinci ağırlık bir çekiciyle, ikincisi başka dorseyle alındıysa fark yükü değil, iki farklı aracın farkını ölçer.
- Düşümü yanlış yerden yapmak. Nem gibi düşümler neti değiştirir; brütten ya da daradan düşülmez. Ayrıntı: nem farkı nasıl hesaplanır.
Kamyon tonajı neyi anlatır?
Günlük konuşmada "kamyon yirmi beş ton getirdi" derken kastedilen çoğunlukla net ağırlıktır. Tonaj, net ağırlığın tona çevrilmiş hâlidir. Aracın taşıyabileceği kapasite ya da yük sınırı ise farklı bir kavramdır ve tartım kaydından çıkmaz; bunlar için araç ruhsatına ve ilgili kuruma başvurun. Yazılım ve kantar yalnız ölçülen ağırlığı kaydeder.
STEQAR'da bu hesap
- Gösterge ağırlığı yazılıma gönderir; net ağırlığı elle çıkarmazsınız, yazılım hesaplar.
- Fişe brüt, dara ve net değerleri kg ve ton olarak konabilir; ilk ve ikinci tartım zamanı da fiş alanları arasındadır. Ayrıntı: kantar fişi yazdırma rehberi.
- Hububatta nem farkı tanımlıysa raporda tartım, nem ve net birlikte görünür.
- Aynı araçtan çok ürün alınan parçalı tartımda çok ürün için çok fiş kesilebilir ve ara tartımlar arasında dara hatası önlenir.
Dara değerinin kendisini doğru almak için dara rehberine, modüllerin tamamı için özellikler sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Brüt, dara ve net içinde hangisi en büyük çıkar?
Brüt en büyüktür, çünkü yükü ve aracı birlikte içerir. Dara brütü geçemez; geçiyorsa ikinci ağırlık başka bir araca ya da başka bir ana aittir. Net, ikisinin farkı olduğu için her zaman brütten küçüktür.
Kamyon kaç ton taşıdı sorusunun cevabı hangi değerdir?
Net ağırlık. Brüt aracı da kapsar, dara aracın kendisidir; taşınan yük yalnız netle anlatılır. Aracın taşıma kapasitesi ve yük sınırı ise ayrı konulardır; onlar için araç ruhsatına ve ilgili kuruma bakın.
Kilogramı tona nasıl çeviririm?
Bin kilogram bir tondur. Kilogram değerini bine bölerseniz ton çıkar: 18.400 kg, 18,4 tondur. Tondan kiloya geçmek için bin ile çarpılır: 19,62 ton, 19.620 kg eder.
Net ağırlık negatif ya da sıfır çıkarsa ne yapılır?
Bu durum, değerlerin ters sırada girildiğini ya da iki ağırlığın farklı araçlara ait olduğunu gösterir. Kaydı kapatmadan plakayı, tartım sırasını ve iki gösterge değerini kontrol edin.
Fişte brüt, dara ve net hem kg hem ton olarak görünür mü?
Evet. STEQAR'ın fiş tasarımcısında brüt, dara ve net değerleri kg ve ton olarak fişe konabilir; ilk ve ikinci tartım zamanı da fiş alanları arasındadır.
Hububatta nem düşümü net hesaplandıktan önce mi sonra mı yapılır?
Önce net bulunur, düşüm net üzerinden hesaplanır. Nem düşümünü brütten ya da daradan yapmak yanlıştır; formülü ve çözümlü örneği nem farkı rehberinde bulabilirsiniz.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.