e-Müstahsil makbuzu, gerçek usulde vergiye tabi olmayan bir çiftçiden mal satın alan işletmenin fatura yerine düzenlediği müstahsil makbuzunun elektronik sürümüdür. Belgeyi satan çiftçi değil, malı alan taraf düzenler; kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliğe sahiptir ve elektronik sertifikayla imzalanır. Zorunluluk, başvuru ve ceza gibi ayrıntılar işletmenin durumuna göre değişir.
e-Müstahsil makbuzu ne demek?
Müstahsil, ürünü kendisi yetiştiren kişidir; yani çiftçi. Müstahsil makbuzu da bu çiftçiden mal alındığını gösteren belgedir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) Tebliğ metni onu şöyle tarif eder: gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden mal satın alınırken fatura yerine geçen ticari vesika. e-Müstahsil makbuzu ise aynı belgenin elektronik ortamda düzenlenmiş halidir. Yeni bir belge türü değildir ve kâğıt ortamdaki müstahsil makbuzuyla aynı hukuki niteliklere sahiptir.
Uygulamanın çerçevesini 509 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği çizer. Tebliğ, makbuzun elektronik ortamda oluşturulmasını, elektronik ve kâğıt ortamda saklanıp ibraz edilmesini ve Başkanlığa iletilmesini ya da raporlanmasını kapsar.
| Taraf | Ne yapar? | Belgedeki karşılığı |
|---|---|---|
| Malı satın alan işletme | Çiftçiden mal alır, makbuzu düzenler | Makbuzu düzenleyen taraf |
| Çiftçi | Malı satar; makbuzun muhatabıdır | Üretici ve çiftçi tarafı |
| Özel entegratör ya da GİB portalı | Belgenin oluşturulup iletilmesine yarayan yol | Başvuruda seçilen yöntem |
| Gelir İdaresi Başkanlığı | Uygulamayı yürütür, düzenlenen belgelerin raporunu alır | Başkanlık |
Makbuzu kimler düzenler, kime düzenlenir?
Bunu Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesi söyler. Aşağıdaki kişiler, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın aldıkları malların bedelini ödedikleri sırada makbuz tanzim eder:
- birinci ve ikinci sınıf tüccarlar,
- kazancı basit usulde tespit edilenler,
- defter tutmak mecburiyetinde olan çiftçiler.
Makbuz iki nüsha düzenlenir: biri imzalanıp çiftçiye verilir, diğeri çiftçiye imzalatılarak alınır. Alıcıda kalan nüsha fatura yerine geçer. Avans üzerine yapılan alımlarda makbuz, malın teslimi sırasında verilir. Hububat alan işletme bu gruplardan birindeyse sonuç şudur: satıcı çiftçi gerçek usulde vergiye tabi değilse alım makbuzla belgelenir. Satıcı bu tanımın dışındaysa hangi belgenin gerektiğini mali müşavirinizle netleştirmeniz gerekir.
İki ayrı soruyu karıştırmamak gerekir. Kanun, makbuzu kimlerin düzenleyeceğini söyler. Makbuzun elektronik ortamda düzenlenmesinin zorunlu olup olmadığı ise Tebliğ'in ayrı bir hükmüdür; onu zorunluluk rehberinde ele aldık.
Makbuzda hangi bilgiler bulunur?
Tebliğ'in IV.5.3 bölümü, e-müstahsil makbuzunda bulunması zorunlu bilgileri sayar:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Alıcı | Malı satın alanın adı, soyadı ya da unvanı, vergi dairesi, VKN veya TCKN'si ve adresi |
| Belge | Belgenin tarihi, saat ve dakika olarak düzenlenme zamanı, belge numarası |
| Satıcı | Malı satan çiftçinin adı, soyadı, VKN veya TCKN'si ve ikametgâh adresi |
| Mal ve tutar | Satın alınan malın cinsi, miktarı, bedeli; vergi ve varsa diğer kesintilerin tutarı |
| Karekod ya da barkod | Başkanlık sistemlerinden sorgulama, doğrulama ve görüntülemeye imkân veren, içeriği Başkanlıkça belirlenen karekod veya barkod (duyurulan tarihten itibaren) |
Başkanlık gerekirse ilave bilgi isteyebilir; işletmeler de zorunlu bilgilere ek olarak kendi ihtiyaçları için başka bilgilere yer verebilir. Kesinti oranını bu sayfada vermiyoruz: oran, ürünün türüne ve ticaret borsasına tescil ettirilip ettirilmediğine göre değişir ve GİB'in Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesindeki kesinti oranları tablosunda yayımlanır. Güncel oranı oradan ve mali müşavirinizden teyit edin.
Ayrıca GİB'in 22 Mayıs 2026 tarihli duyurusuna göre, 5 Kasım 2026'dan itibaren düzenlenen tüm e-müstahsil makbuzlarında çiftçinin telefonuna gönderilen SMS kodu, telefon numarası ve SMS'i gönderen operatör bilgisi de belgede yer almalıdır. Ayrıntısı için başvuru ve geçiş rehberine bakın.
Kâğıt makbuzdan farkı ne?
- İmza. Elektronik makbuz, elektronik sertifikayla, yani mali mühür ya da nitelikli elektronik sertifikayla imzalanır. Tebliğ, özel entegratör kullananlar için belgenin entegratörün mali mührüyle onaylanmasına da izin verilebileceğini söyler.
- Numara. Seri-sıra numarası yerine üç haneli birim kodu ve on üç haneli sıra numarasından oluşan belge numarası kullanılır.
- Saklama. Düzenleyen, makbuzu mali mührü ya da imzasıyla birlikte elektronik ortamda saklar; kâğıda basılıp saklanması söz konusu değildir.
- Çiftçinin nüshası. Tebliğdeki usulde çıktı iki tarafça ıslak imzayla imzalanıp çiftçiye verilir. GİB'in duyurusu, ıslak imza yerine SMS kodunun belgede yer almasını belirtilen tarihten itibaren zorunlu kılmıştır.
Tahıl alan işletmede karşılığı
Hububatı çiftçiden doğrudan alan işletmede makbuzun dayanağı alış tartımıdır. STEQAR'ın e-müstahsil eklentisinde bağ şöyle kurulur: alış tartımı kapanınca program, firma kartındaki çiftçi beyanına ve işlemin alış olmasına bakar. Uygun kayıtlarda miktarı, malzemenin tanımlı fiyat kuralını ve kesinti kurallarını kullanarak makbuzu hesaplar ve makbuz yetkisi olan kullanıcıya önizleme gösterir. Numarayı ve imzayı bağlı entegratör ekler. Parçalı tartım bu akışın dışındadır.
Adım adım düzenleme için makbuz nasıl kesilir yazısına, STEQAR ekranlarındaki akış için tahıl alımı rehberine, tartım modüllerinin tamamı için özellikler sayfasına bakabilirsiniz. Kendi alım akışınızı bir tartımla görmek isterseniz demo talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
Bu sayfadaki mevzuat cümleleri aşağıdaki resmî kaynaklardan alınmıştır. Metin bilgilendirme amaçlıdır; işletmenizin durumu için mali müşavirinize danışın.
- Gelir İdaresi Başkanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı), Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 509). Resmî Gazete 19/10/2019, sayı 30923; kullanılan metin güncel metindir (son değişiklik Resmî Gazete 31/12/2025, sayı 33124, 5. Mükerrer). Atıf yapılan bölümler: IV.5, V.4, V.5.5, V.9, VI. https://mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=33905&mevzuatTur=Teblig&mevzuatTertip=5
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 235 (Müstahsil makbuzu). Kabul 4/1/1961, Resmî Gazete 10/1/1961, sayı 10703; güncel metin. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.4.213.pdf
- GİB e-Belge sitesi, e-Müstahsil Makbuzu Hakkında sayfası (erişim tarihi 6/10/2026). https://ebelge.gib.gov.tr/emustahsilhakkinda.html
- GİB, e-Müstahsil Makbuzunun Islak İmza ile İmzalanarak Düzenlenmesi Yerine Bilgi Teknolojileri ve/veya İletişim Araç ve Ortamları Üzerinden Doğrulanarak Düzenlenmesine Yönelik Zorunluluk Getirilmesi Hakkında Duyuru, 22/5/2026. https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/e-Mustahsil_Makbuzu_Duyurusu.pdf
- GİB, UBL-TR Müstahsil Makbuzu Kılavuzu, Versiyon 1.1, Mayıs 2026 (yayım tarihi 22/5/2026). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Mustahsil_Makbuzu_Teknik_Kilavuzu_V1.1.pdf
- GİB, Gelir Vergisi Kanununun 94. Maddesinde Yer Alan Kesinti Oranları tablosu (erişim tarihi 6/10/2026). https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/yardim-kaynaklar/yararli-bilgiler/gelir-vergisi-kanununun-94uncu-maddesinde-yer-alan-kesinti-oranlari.pdf
Sık sorulan sorular
e-Müstahsil makbuzu ne demek?
Müstahsil, malı kendi yetiştiren çiftçidir. Müstahsil makbuzu, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiden mal alırken fatura yerine geçen ticari vesikadır. e-Müstahsil makbuzu bu belgenin elektronik ortamda düzenlenmiş halidir; yeni bir belge türü değildir.
e-Müstahsil makbuzunu çiftçi mi, alıcı mı düzenler?
Alıcı düzenler. Kanuna göre makbuzu malı satın alan taraf tanzim eder. GİB kılavuzunda da belgenin makbuzu düzenleyen taraf alanı malları satın alanı, üretici ve çiftçi alanı ise malları üreten tarafı gösterir.
Satıcı çiftçi vergi mükellefiyse de makbuz kesilir mi?
Makbuz, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımlar için öngörülmüştür. Satıcı bu tanımın dışındaysa hangi belgenin düzenleneceğini mali müşavirinizle netleştirin.
Kâğıt müstahsil makbuzu hâlâ kesilebilir mi?
Zorunluluk getirilen mükellefler için e-müstahsil makbuzu zorunludur; kâğıt makbuz düzenleyen ve alan mükellefler hakkında Kanundaki cezai hükümler uygulanır. Kâğıdın serbest kaldığı hâller Tebliğde ayrıca ve sınırlı olarak sayılmıştır. Sizin için geçerli olup olmadığını mali müşavirinize sorun.
Makbuzda stopaj oranı yazar mı?
Belgede vergi ve varsa diğer kesintilerin tutarı bulunur. Oranı bu sayfada vermiyoruz: kesinti oranı ürünün türüne ve ürünün ticaret borsasına tescil ettirilip ettirilmediğine göre değişir. Güncel oran için GİB'in kesinti oranları tablosuna ve mali müşavirinize bakın.
STEQAR e-müstahsil makbuzu keser mi?
Alış tartımları için evet. Firma kartında çiftçi beyanı olan alımlarda standart, manuel, çoklu ve RFID kartlı tartım makbuz akışına girer. Parçalı tartım bu akışın dışındadır. Numarayı ve elektronik imzayı bağlı entegratör ekler.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.