Tartım fişi ile makbuz miktarı, iki belge aynı kayıttan türetilmeyip ayrı ayrı üretildiği için farklı çıkar: biri kantar göstergesinden, diğeri elle yazılan ya da yeniden hesaplanan rakamdan gelir. Çözüm tek kayıt ilkesidir; ağırlık, nem ve net bir kez oluşur, bütün belgeler ve raporlar o kayıtta okunur.
Fark nereden doğar?
Hasat sezonunda kantar önünde kuyruk vardır. Kantarcı tartımı alır, bir yandan makbuzu yazar, bir yandan şoföre bilgi verir. Bu sırada aynı rakam en az üç kez yazılır ya da söylenir: göstergeden fişe, fişten makbuza, makbuzdan deftere. Her aktarım küçük bir hata ihtimali taşır, ihtimaller toplanınca fark çıkar.
Farkın yaygın kaynakları şunlardır: rakamları ters ya da yanlış yazmak, dara değerini önceki araçtan kopyalamak, kesintiyi bir belgeye uygulayıp ötekine uygulamamak, fiş basıldıktan sonra kaydı elle değiştirmek ve aynı aracı iki kez tartmak.
Üç belge, üç farklı rakam
| Belge | Yazılan net | Rakamın kaynağı |
|---|---|---|
| Tartım fişi | 27.360 kg | Göstergeden alınan brüt ve dara |
| Elle yazılan makbuz | 27.630 kg | Rakamlar yer değiştirmiş |
| Defter kaydı | 27.300 kg | Yuvarlanmış, kesinti ayrıca düşülmüş |
Aradaki 270 kg'lık fark sahada alışılmış bir sahnedir: üretici makbuzdaki rakamı, alıcı fişteki rakamı savunur. İkisi de kendi belgesine güvenir; çünkü belgeler birbirinden bağımsız üretilmiştir.
Sessiz düzeltmenin bedeli
Fark fark edilince çoğu işletmede kayıt bir yerde "düzeltilir". Sorun düzeltmenin kendisi değil, izinin kalmamasıdır. Kim, ne zaman, hangi gerekçeyle değiştirdi sorusunun cevabı yoksa her fark şüpheye dönüşür. Düzeltme gerekliyse iz bırakarak yapılmalıdır; iz bırakmayan düzeltme, doğru olsa bile savunulamaz.
Tek kayıt ilkesi
İlke basittir: ağırlık bilgisi tartım sırasında bir kez oluşur ve sonraki bütün belgeler ona bakar. Fiş, makbuz için kullanılan rakam, günlük rapor, alıcı için hazırlanan özet aynı kayıttan okunur. Böylece "hangi belge doğru" sorusu sorulmaz; çünkü belgeler arasında seçim yapılacak bir fark kalmaz.
- Rakam elle ikinci kez yazılmaz.
- Kesinti ve nem aynı kaydın içinde durur.
- Kayıt sessizce değiştirilmez; gerekiyorsa iptal ve sebep izi bırakılır.
- Rapor, fişin okuduğu veriyi okur.
Farkı kapatmak için adımlar
- Aktarımları sayın. Bir rakam kantardan deftere kaç elden geçiyor? Her el bir hata kaynağıdır.
- Hesabı insandan alın. Net ve kesinti programda hesaplansın, kantarcı yalnız onaylasın.
- Fişi kayıttan basın. Fiş ayrı bir belge değil, kaydın çıktısı olsun.
- Düzeltmeyi izli yapın. İptal yalnız tartım sırasında yapılsın, sebep yazılsın.
- Ay sonunda karşılaştırın. Fiş toplamı ile rapor toplamı aynı çıkmalıdır; çıkmıyorsa kaynak ayrışmıştır.
STEQAR karşılığı
STEQAR'da dara, brüt ve net hesabı programa aittir; çift tartım desteklenir ve tartım fişi (tike) tek tıkla basılır. Kayıtlar şifreli veritabanında tutulur, kayıt sessizce değiştirilmez; iptal yalnız tartım sırasında yapılır, sebep zorunludur ve kimin iptal ettiği loglanır. Kullanıcı yetkileri de kimin neyi görüp yapabileceğini belirler. Ayrıntı için güvenlik ve denetim bölümüne bakabilirsiniz.
Hata yapılan tartımın nasıl iptal edildiğini hatalı tartım rehberinde, kesintinin nasıl hesaplandığını nem farkı yazısında okuyabilirsiniz. Kendi sezon akışınızı görmek için demo talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Tartım fişi ile makbuz miktarı farklıysa hangisi esas alınır?
Esas alınacak olan, tartım sırasında oluşan kayıttır. Makbuz o kayıttan türetilmeli, ayrıca elle yeniden yazılmamalıdır. İki belge ayrı üretiliyorsa fark kaçınılmaz olur.
Elle yazılan makbuzda en sık hangi hata çıkar?
Rakamların yer değiştirmesi, kesintinin iki kez uygulanması, yanlış satırdan okuma ve yuvarlamadır. Hepsi hesabın tartım kaydından değil insanın elinden geçmesinden doğar.
Kayıt sonradan düzeltilebilir mi?
STEQAR'da kayıt sessizce değiştirilmez. İptal yalnız tartım sırasında yapılır, sebep zorunludur ve kimin iptal ettiği loglanır. Böylece düzeltmenin izi kalır.
Kayıt sessizce değiştirilirse ne olur?
Kimin neyi neden değiştirdiği bilinmediği için her fark şüpheye dönüşür. STEQAR'da kayıt sessizce değiştirilmez; iptal yalnız tartım sırasında, zorunlu sebeple yapılır ve iptal edeni log gösterir.
Çift tartımda fark nasıl önlenir?
STEQAR'da dara, brüt ve net program tarafından hesaplanır; çift tartım desteklenir ve tartım fişi (tike) tek tıkla basılır. Rakamın elle yeniden yazılmasına gerek kalmaz.
Nem kesintisi de bu farka sebep olur mu?
Olur; kesinti elle hesaplandığında makbuza giden rakam tartım rakamından ayrışır. Nem değeri ve kesinti aynı kayıtta tutulursa iki belge aynı sonucu gösterir.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.