Kantar fişi, bir aracın kantarda tartılmasının kâğıda dökülmüş kaydıdır: kim, hangi plakayla, hangi malı, ne zaman tarttırdı; brüt, dara ve net ağırlık ne çıktı. Şoför yükünün dayanağını, ofis dosyasını, alıcı da teslim aldığı miktarın karşılığını bu fişten alır. Ağırlık konusunda anlaşmazlık çıkınca ilk bakılan belge de odur.
Kantar fişi ne demek?
Kantar fişi; tartı fişi, tartım fişi ya da sahada kısaca "tike" diye anılan, araç tartıldığında basılan kayıt kâğıdıdır. Üzerinde aracın hangi gün ve saatte, hangi plakayla, hangi malla tartıldığı ve üç ağırlık değeri bulunur:
- Brüt: yüklü aracın toplam ağırlığı.
- Dara: aracın boş ağırlığı.
- Net: brütten daranın çıkarılmasıyla bulunan, yani malın kendi ağırlığı.
Örneğin yüklü araç 41.200 kg, boşken 14.700 kg çıkıyorsa fişteki net 26.500 kg, yani 26,5 tondur. Terimlerin kısa açıklaması için kantar sözlüğüne bakabilirsiniz.
Fiş tartımın kendisi değil, kâğıttaki izidir; asıl kayıt kantarın bilgisayarında durur. Fişin değeri, iki tarafın aynı rakama bakmasından gelir: şoför de kantarcı da aynı satırı okur, kimse ağırlığı hatırlamaya çalışmaz.
Fişe kim, ne için bakar?
Fiş zincirdeki herkese ayrı bir iş görür. Aynı kâğıt, farklı kişilerin farklı sorusunu cevaplar.
| Kim | Fişten ne bekler | Hangi alana bakar |
|---|---|---|
| Şoför | Taşıdığı miktarı elinde kanıtlamak, varış yerinde teslim ettiği yükü göstermek | Plaka, net ağırlık, tarih ve saat |
| Kantarcı ve ofis | Kâğıtla kantar kaydının tuttuğunu görmek, gün sonu dosyasını oluşturmak | Fiş numarası, operatör, ilk ve ikinci tartım zamanı |
| Alıcı | Teslim aldığı mal miktarını kendi kaydı ve irsaliyeyle karşılaştırmak | Mal cinsi, net ağırlık, birim |
| Patron | Hangi firmaya ne kadar mal gittiğini ya da geldiğini izlemek | Firma, mal cinsi, net toplamlar |
| Muhasebe | İrsaliye ve faturadaki miktarı tartım rakamıyla karşılaştırmak | Net ağırlık, tarih, firma |
| Denetim | Bir kaydın ne zaman ve kim tarafından yapıldığını geriye doğru izlemek | Operatör, tartım zamanları, fiş numarası |
Tüm sütunlar aynı fişten beslendiği için, fişteki bir yanlış alan zincirin her halkasında yanlış sonuç üretir. Bu yüzden fişin içeriği kadar doğru üretilmesi de önemlidir.
Fiş ile irsaliye arasındaki fark
En sık karıştırılan belge irsaliyedir. Fiş ağırlığı kaydeder; irsaliye ise malın kimden kime, hangi araçla ve ne miktarda yola çıktığını anlatan sevk belgesidir (elektronik olabilir ya da kâğıt). İkisi çoğu zaman aynı tartım rakamından beslenir ama aynı işi görmez: fiş sahada ağırlık tartışmasını çözer, irsaliye yoldaki malın belgesidir.
Hangi sevkiyatta hangi belgenin düzenleneceği mevzuat konusudur; bunu ilgili kuruma ve mali müşavirinize danışın. İki belgenin farkını fatura ile birlikte e-irsaliye mi e-fatura mı yazısında, fişin irsaliye ve faturayla nasıl eşleştirildiğini ise fiş, irsaliye ve fatura eşleştirme sayfasında bulabilirsiniz.
Hangi anlaşmazlıkta işe yarar?
- "Eksik geldi" itirazı. Alıcı gelen miktarı kendi tartısında farklı bulur. Fişteki brüt, dara ve tartım saatleri iki tarafın aynı noktadan konuşmasını sağlar; aynı aracın boş ağırlığının önceki tartımlardan ne kadar saptığına bakmak da ilk adımdır.
- Nakliye bedeli. Taşıma ücreti ton üzerinden hesaplanıyorsa nakliyeci ile ödeyen arasındaki tutar farkı fişteki net ağırlıkta çözülür.
- Çift sayım şüphesi. Aynı seferin iki kez yazıldığı düşünüldüğünde fiş numarası ve tartım saatleri seferleri birbirinden ayırır.
- Plaka ve dorse karışıklığı. Yükün hangi araçla gittiği, plaka ve dorse alanlarından anlaşılır.
- Nem düşümü. Tahıl gibi nem farkı uygulanan mallarda tartım, nem ve net rakamının birlikte görünmesi tartışmayı kısaltır. STEQAR'ın nem farkı raporu bu üçlüyü müşteriye şeffaf gösterir.
- "Kim yaptı?" sorusu. Operatör adı ve ilk ile ikinci tartım zamanı, kaydı kimin ne zaman oluşturduğunu gösterir.
Fişin değerini düşüren eksikler
Her kâğıt, tartışmayı bitirecek güçte değildir. Sahada fişin inandırıcılığını zayıflatan şeyler hep aynıdır:
- Silinmiş, üzeri çizilmiş ya da elle düzeltilmiş rakam; kimin değiştirdiği belli olmaz.
- Saat ve fiş numarasının olmaması; aynı gün yapılan iki sefer ayırt edilemez.
- Net ağırlığın elle hesaplanması; çıkarma hatası fişe işlenir.
- İptal edilmiş tartımın fişinin ortada dolaşması.
- Yanlış ya da eksik yazılmış plaka.
- Solmuş ya da okunmayan çıktı; kâğıt türü bunda belirleyicidir, ayrıntı kantar fişi kâğıdı sayfasında.
Programlı kantarda fiş
STEQAR'da fiş elle yazılan bir belge değil, tartım kaydından üretilen bir çıktıdır. Kantarcı tartımı tamamlayınca fiş tek tıkla basılır; plaka, firma, mal cinsi ve ağırlıklar fişe kendiliğinden gelir. Fiş tasarımınıza göre firma adı, tarih, saat, fiş numarası, plaka, dorse, şoför, mal cinsi, brüt, dara, net, tartım zamanları, operatör ve tartım yeri gibi alanları taşıyabilir; QR eklerseniz fişin bütün verisi onun içinde gider.
Kayıtlar şifreli veritabanında tutulur ve sessizce değiştirilmez. İptal yalnızca tartım sırasında yapılır, sebep yazmak zorunludur ve iptali kimin yaptığı kayda geçer. Böylece fişteki rakamla kayıt arasındaki bağ sonradan da denetlenebilir. Modülün tamamı özellikler sayfasında, fişin tasarımı ve yazdırılması kantar fişi yazdırma programı yazısında anlatılıyor; örnek bir fişin alan alan yorumu için kantar fişi örneği sayfasına geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kantar fişi ne demek?
Bir aracın kantarda tartılmasının kâğıda dökülmüş kaydıdır. Üzerinde tarih ve saat, plaka, mal cinsi ile brüt, dara ve net ağırlık bulunur. Sahada tartı fişi, tartım fişi ya da tike adı da kullanılır.
Kantar fişi ile irsaliye aynı belge mi?
Hayır. Fiş ağırlığı kaydeder; irsaliye malın kimden kime, hangi araçla ve ne miktarda gittiğini anlatan sevk belgesidir. Hangi sevkte hangi belgenin düzenleneceği mevzuata bağlıdır; ilgili kuruma ve mali müşavirinize danışın.
Fişteki ağırlığa itiraz edilirse ne yapılır?
Önce fişteki brüt, dara, net değerleri, ilk ve ikinci tartım saatleri ile plaka karşılaştırılır. Aynı aracın boş ağırlığı önceki tartımlarla kıyaslanır, gerekirse araç yeniden tartılır. Kayıt sessizce değiştirilmeyen bir programda bu kıyas kolaylaşır.
Kantar fişini kim saklar?
Genellikle bir nüsha şoförde, bir nüsha ofiste kalır; alıcı da kendi nüshasını isteyebilir. Fişlerin ne kadar süreyle ve hangi biçimde saklanacağı konusunda mali müşavirinize danışın.
Programlı kantarda fiş elle mi yazılır?
Hayır. STEQAR'da kantarcı tartımı tamamlayınca fiş tek tıkla basılır; plaka, firma, mal cinsi ve ağırlıklar kayıttan fişe kendiliğinden gelir. Elle hesap ve elle yazım hatası ortadan kalkar.
İptal edilen tartımın fişi geçerli kalır mı?
STEQAR'da iptal edilen tartımın fişi basılmaz. İptal yalnızca tartım sırasında yapılır, sebep yazmak zorunludur ve kimin iptal ettiği kayda geçer.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.