Hatay için güncel ocak veya ruhsat sayısı kaynaklarda yok. 2023 İl Çevre Durum Raporu maden atığı çizelgesini 6 ve 20 Şubat depremlerindeki arşiv ve veri kaybı nedeniyle dolduramamış, 2024 raporu bulunamadı. Elde nitel kanıt var: Kırıkhan'da taş ocağı ve kırma-eleme tesisi (2023), Akarca'da kalker ocağı (2023), Amanos yamaçlarında II. grup açık ocaklar (2016).
Rakamlar: kaynak, yıl, okuma notu
Aşağıdaki tabloda yalnız iki resmî kurumun belgelerinden, yıl belirtilerek alınan bilgiler var. Ocak sayısı satırı bilerek yok: kaynakta bulunmayan bir rakamı toplayarak, tahmin ederek ya da başka ilden ölçekleyerek üretmiyoruz.
| Bilgi | Kaynak | Yıl | Okuma notu |
|---|---|---|---|
| Güncel ocak veya ruhsat sayısı: kaynakta yok | Hatay İl Çevre Durum Raporu | 2023 | Maden atığı çizelgesi 6 ve 20 Şubat depremlerindeki arşiv ve veri kaybı nedeniyle doldurulamamış |
| Hatay İl Çevre Durum Raporu, 2024 verisi: bulunamadı | Çevre Durum Raporları dosya sunucusunda yapılan arama | 2024 | Aramada yalnız 2016, 2020, 2021 ve 2023 raporları görüldü |
| ÇED Gerekli Değildir kararlarının 34'ü maden sektöründe (toplam 83); ÇED Olumlu 17 kararın 6'sı maden | Hatay İl Çevre Durum Raporu (Çizelge 68) | 2023 | Proje karar sayısıdır, ocak sayısı değildir |
| ÇED kararı için maden sektörü: 18 / 52 | Hatay İl Çevre Durum Raporu (Çizelge F.43) | 2016 | Yine proje kararıdır; 2023 değeriyle yan yana konarak ocak sayısındaki artış diye okunmaz |
| Kırıkhan: Karamağara ve Terbizek köylerinde iki sahada taş ocağı ve kırma-eleme tesisi faaliyette | Hatay İl Çevre Durum Raporu (s. 64) | 2023 | Ocak sayısı verilmez; yalnız varlık ve yer bilgisidir |
| İskenderun, Akarca köyü: II-a grubu kalker ocağı; üretimi biten basamaklara bitkisel toprak serilip ağaçlandırma yapılmış | Hatay İl Çevre Durum Raporu (s. 64) | 2023 | Biten basamaklar rehabilitasyon bilgisidir, ocağın bugünkü durumu hakkında sayı vermez |
| Amanos Dağları'nın İskenderun Körfezi'ne bakan yamaçlarında açık ocak II. grup madenler il müdürlüğünce "önemli bir çevre sorunu" olarak tespit edilmiş | Hatay İl Çevre Durum Raporu (s. 145) | 2016 | Rapor ocakların yoğunluk kazandığını yazar, ama sayı vermez |
| Marn 1.200.000.000 ton, kil 480.000.000 ton, dolomit 60.000.000 ton muhtemel rezerv (İskenderun çevresi) | MTA, Antakya (Hatay) İli Maden ve Enerji Kaynakları | 2010 | Rezerv bilgisidir, üretim miktarı değildir; deprem öncesine aittir |
Tablodaki iki ÇED satırının yan yana durması kolay bir yanılgıya açıktır: 2016'da on sekiz, 2023'te otuz dört maden kararı görülünce "ocak arttı" sonucuna varılabilir. Oysa bu sayılar kararlardır; bir kararın ardından ocak açılmamış olabilir, açılmış bir ocağa birden çok karar verilmiş olabilir. İki yıl arasındaki fark yorumlanmaz.
Çeşit çokluğu: işletme ile yatak ayrımı
Hatay için sayılan türler, kaynağın söylediğine göre iki gruba ayrılır. Birinci grupta işletme kanıtı olan, yani "ocak" denebilecek yerler vardır:
- Taş ocağı ve kırma-eleme (Kırıkhan): 2023 raporuna göre iki sahada faaliyette.
- Kalker ocağı (İskenderun-Akarca): 2023 raporunda II-a grubu olarak anılır; üretimi biten basamaklarda ağaçlandırma yapılmıştır.
- Açık ocak II. grup madenler (Amanos yamaçları): 2016 raporunda anılır; rapor ocak aynalarının İskenderun-Adana karayolundan görünmesini ve kırma-eleme tesislerindeki toz ile patlatma kaynaklı sorunları da kayda geçirmiştir.
İkinci grup, MTA'nın 2010 tarihli listesinde geçen yatak, zuhur ve rezerv bilgileridir. Bunlara "ocak" denmez: çimento hammaddesi olarak kireçtaşı, marn ve kil (İskenderun çevresi), dolomit, Kırıkhan-Kastal demiri, Kızıldağ kromu (Etibank'a ait beş saha, 209.000 ton rezerv), Yayladağı-Bezge fosfatı (2.356.000 ton görünür artı muhtemel, 606.000 ton mümkün), asbest sahaları, Akıllıçay ve Kısecikköy altın sahaları (mümkün rezerv) ile Dörtyol-Erzin manyezit sahası (küçük). Dörtyol yöresinin alüminyum ve demirli boksiti için yetmiş milyon ton görünür artı muhtemel rezerv yazılsa da belge teknolojik sorunlar nedeniyle işletilemediğini söyler. İskenderun siyahı mermer de blok verimi düşük olduğu için terk edilmiş olarak geçer. Kireçtaşı için ise belge kendi içinde tutarlı bir rezerv sayısı vermediğinden burada sayı yazılmadı.
Pratik sonuç: "Hatay'da krom var" ile "Hatay'da krom ocağı çalışıyor" iki ayrı cümledir. Birincisi 2010 tarihli MTA belgesiyle desteklenir; ikincisi için elimizde kaynak yok.
OSB'ler: bu veri setinde ne var, ne yok
Bu yazı için derlenen kaynaklarda Hatay'daki organize sanayi bölgelerinin işletme durumunu gösteren, adı ve aşaması doğrulanmış bir liste bulunmuyor. Bu yüzden hangi OSB'nin faaliyette olduğuna dair bir cümle kurmuyoruz. Güncel durum için OSBÜK'ün canlı listesine (okuma tarihi 5 Ekim 2026, aşağıdaki Kaynaklar bölümünde) bakmak gerekir. Bir OSB'nin işletmede olması, orada madenin ya da taş sevkiyatının yapıldığı anlamına da gelmez.
Çok türlü sevkiyatta tartım kaydı
İl düzeyindeki rakam yoksa bir tesisin sevkiyat gerçeği için geriye kendi tartım kaydı kalır. Kırma-eleme tesisinden çıkan farklı ürünler, kalker ve taş gibi türler aynı bölgede dolaşıyorsa kantarcıyı zorlayan şey toplam ocak sayısı değil, her aracın doğru malzeme adıyla ve doğru net ağırlıkla yazılmasıdır. Üç alışkanlık işe yarar:
- Her malzemeye tek bir ad verin. Aynı ürünün iki farklı yazılışı raporlarda iki ayrı satıra dönüşür.
- Aynı araçtan iki ürün alınıyorsa parça parça kaydedin. Ara tartımda dara kayarsa toplam net ağırlık bozulur.
- Bağlantı koptuğunda kaydı bırakmayın. Kayıt, bağlantı olmadan da alınabilmelidir; sonra düzeltmek eksik kaydı tamamlamaktan zordur.
STEQAR bu noktalarda şunları sunar: dara, brüt ve net hesabı ile çift tartım, tartım fişinin tek tıkla alınması, mevcut baskül ve göstergenin değiştirilmemesi; parçalı tartımda aynı araçtan çok ürün ve çok fiş, ara tartımlar arasında dara hatasının önlenmesi; tartım ve fiş kesmenin internetsiz çalışması. Ayrıntılar özellikler sayfasında, sektör kapsamı sektörler sayfasında ve taş ocağı ve maden rehberinde anlatılır; bağlantısız çalışma için internetsiz çalışan kantar programı yazısına bakabilirsiniz. Kurulum Türkiye genelinde uzaktan yapılır; demo talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Hatay Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Hatay İli 2023 Yılı Çevre Durum Raporu (dosya damgası 2024; B.7.3 s. 64, ÇED Çizelge 68 s. 101): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/hatay_-cdr2023-20241203121117.pdf
- Hatay Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Hatay İli 2016 Yılı Çevre Durum Raporu (s. 145, ÇED Çizelge F.43): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Hatay_icdr2016.pdf
- MTA Genel Müdürlüğü, Antakya (Hatay) İli Maden ve Enerji Kaynakları (2010; içerik Hatay ilinin tamamı): https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/bilgi-merkezi/maden_potansiyel_2010/Antakya_Madenler.pdf
- OSBÜK, OSB Listesi (canlı liste; okuma tarihi 5 Ekim 2026): https://osbuk.org/view/osb/osbliste.php
Sık sorulan sorular
Hatay'da kaç maden ya da taş ocağı var?
Kaynaklarda ilin güncel ocak veya ruhsat sayısı yer almıyor. Hatay Valiliği'nin 2023 İl Çevre Durum Raporu maden atığı çizelgesini doldurmamış; gerekçe olarak 6 ve 20 Şubat depremlerindeki arşiv ve veri kaybı yazılmış. Aynı il için 2024 raporu bulunamadı. Bu yüzden bu yazıda bir ocak sayısı verilmiyor.
ÇED kararlarındaki maden sayısı ocak sayısı mıdır?
Hayır. 2023 raporundaki çizelgeye göre ÇED Gerekli Değildir kararlarının otuz dördü maden sektöründedir (toplam seksen üç); aynı yıl ÇED Olumlu verilen on yedi kararın altısı madendir. 2016 raporunda bu oranlar on sekiz ile elli ikidir. Bunlar proje kararlarıdır, çalışan ocak sayısı değildir.
MTA belgesi neden Antakya adıyla geçiyor?
MTA'nın 2010 tarihli il maden belgesi dosya adı ve başlıkta Antakya olarak yayımlanmış, ama içeriği Hatay ilinin tamamını kapsıyor: İskenderun, Dörtyol, Erzin, Kırıkhan, Yayladağı gibi ilçeler anılıyor. Hatay_Madenler.pdf adıyla aranırsa dosya açılmıyor; belge Antakya adıyla duruyor.
Hatay'da hangi madenler işletiliyor?
Derlenen resmî kaynaklarda işletme bilgisi yalnız birkaç yerde var: Kırıkhan'da taş ocağı ve kırma-eleme tesisi (2023), İskenderun'a bağlı Akarca'da II-a grubu kalker ocağı (2023) ve Amanos yamaçlarında II. grup açık ocaklar (2016). Krom, demir, fosfat gibi türler MTA'nın 2010 tarihli yatak ve rezerv listesinde geçer; bunlara ocak denmez.
Haber sitelerindeki madencilik rakamları neden kullanılmadı?
Haberlerde geçen toplam faaliyet sayıları resmî çevre durum raporundaki 2023 çizelgesiyle aynı kapsam ve dönemde olduğu doğrulanamadığı için yazıya alınmadı. Bu sayfa yalnız yıl ve kurum belirtilebilen resmî belgelere dayanır.
Aynı araçtan birden fazla malzeme sevk edilirse ne yapılır?
Parçalı tartım bunun içindir: aynı araçtan çok ürün, çok fiş alınır ve ara tartımlar arasında dara hatası önlenir. Tek seferde toplu irsaliye ya da parça parça irsaliye kesilebilir.
STEQAR'ı Hatay'daki bir tesis kullanabilir mi?
Evet. STEQAR Türkiye genelinde uzaktan kurulur ve desteklenir; veriler tesisin kendi bilgisayarında, şifreli veritabanında tutulur.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.