Gelir İdaresi Başkanlığı e-İrsaliye Uygulama Kılavuzuna göre e-İrsaliye uygulamasına kayıtlı mükellefler ihracatta da sevkiyat başlamadan önce e-İrsaliye düzenler. Belge yurt dışındaki müşteri adına yazılır; Türkiye'de mukim bir mükellef değilse VKN alanına on kez yazılmış 2 rakamı girilir ve belge GİB Sanal Alıcı hesabına gönderilir.
Temel kural: sevkten önce düzenlenir
Kılavuz, ihracatı ayrı bir muafiyet olarak ele almaz; tersine, kayıtlı mükelleflerin mal ihracında da e-İrsaliye düzenlemesini zorunlu kılar. İki yerde aynı yönde yazılmıştır: ihracat işlemlerine ayrılmış iki ayrı madde, belgenin sevkiyat başlamadan önce düzenleneceğini belirtir. Genel kural da aynıdır: e-İrsaliye fiili sevk zamanından önce düzenlenir ve iletilir.
Kantar açısından bunun anlamı sıralamadır: tartım tamamlanır, ağırlık belli olur, belge düzenlenir, ancak ondan sonra araç yola çıkar.
Alıcı kime yazılır, belge nereye gider?
İhracatta alıcı çoğu zaman e-İrsaliye kullanıcısı değildir. Kılavuz bu durumu şöyle çözer:
- Belge yurt dışındaki müşteri adına düzenlenir. İhracat e-faturasından farklı olarak Ticaret Bakanlığı adına yazılmaz.
- Alıcı kimliği: müşteri aynı zamanda Türkiye'de mukim bir mükellefse onun VKN ya da TCKN bilgileri yazılır; değilse VKN alanına on adet iki rakamı girilir.
- Gönderim adresi: müşteri Türkiye'de mukim ve e-İrsaliye uygulamasına kayıtlıysa belge doğrudan ona; diğer her durumda GİB Sanal Alıcı hesabına gider.
- Yoldaki nüsha: kılavuzun bu sürümüne göre malın yanında belgenin kâğıt çıktısı bulundurulur.
Uygulamaya kayıtlı olmayan alıcılar için genel çerçeveyi anlatan bölüm de aynı mantığı kullanır: alıcı sisteme kayıtlı değilse belge GİB'in sanal alıcısına gönderilir. Bu çerçevenin kantar yazılımındaki karşılığı için alıcı e-irsaliye mükellefi değilse rehberine bakın.
Durumlara göre özet
| Alıcının durumu | Alıcı kimliği alanı | Belge nereye gider |
|---|---|---|
| Yurt dışı müşteri, Türkiye'de mukim ve e-İrsaliye kayıtlı | Mükellefin VKN ya da TCKN bilgisi | Doğrudan o mükellefe |
| Yurt dışı müşteri, Türkiye'de mukim ama kayıtlı değil | Mükellefin VKN ya da TCKN bilgisi | GİB Sanal Alıcı |
| Yurt dışı müşteri, Türkiye'de mukim mükellef değil | VKN alanına on kez yazılmış 2 rakamı | GİB Sanal Alıcı |
Tablodaki ikinci satır kılavuzun cümlelerinden çıkarılan bir sonuçtur: müşteri mukimse onun kimliği yazılır, kayıtlı değilse "diğer durumlar" kapsamında GİB Sanal Alıcı'ya gider. Kendi alıcınız için emin olmak istiyorsanız güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın.
Taşıma, GTİP ve çok güzergâh
- Şoför ve araç: taşıma bilgileri ihracatta da zorunludur. Şoförün ad-soyadı ve TCKN bilgisi, yabancı uyruklu şoförde pasaport numarası doğru yazılır. Ayrıntı için taşıyıcı, şoför ve dorse bilgileri rehberine bakın.
- GTİP numarası: kılavuza göre e-irsaliyede zorunlu değildir; ihracat işlemi esasen faturaya dayandığından GTİP faturada zorunludur. İsteyen mükellef e-faturadaki elemanları irsaliyede de kullanabilir.
- Birden çok güzergâh: aynı sevkiyat kısmen karayoluyla, kısmen demiryolu ya da denizyoluyla ilerliyorsa kılavuz, gönderi altındaki teslimat alanını çoğaltarak her güzergâhı ayrı yazmayı ve tek e-irsaliye kullanmayı mümkün kılar.
- Fatura ile irsaliye: e-Fatura ya da e-Arşiv Fatura belirli koşullarda irsaliye yerine geçer; kılavuz ihracat maddesinde de bu seçeneği anar. Hangi belgenin sizin durumunuza uyduğuna mali müşavirinizle karar verin.
Kantar tarafında ne yapılır?
İhracat sevkinin hukuki çerçevesini mali müşavir ve entegratör kurar; kantarın görevi doğru ve zamanında veri üretmektir. STEQAR'da net ağırlık tartım biter bitmez hesaplanır, fiş basılır ve e-irsaliye bağlı entegratöre gönderilir. Plaka, dorse ve şoför bilgisi kayıtta durur. İnternet kesilirse kayıt bekleyen olarak saklanır; bağlantı dönünce operatör yeniden gönderir. İhracat sevkinde yurt dışı alıcı için hangi kayıt ve belge ayarının kullanılacağını demo görüşmesinde kendi örneğinizle konuşun: demo talep edin. Genel akışı e-irsaliye sayfasında görebilirsiniz.
Yola çıkmadan önce kontrol listesi:
- Net ağırlık fişle belge arasında aynı mı?
- Alıcı unvanı ve kimlik alanı kılavuzdaki kurala göre mi dolduruldu?
- Şoför ve araç bilgisi eksiksiz, belge onaylı mı?
- Kâğıt çıktı ya da güncel kuralın izin verdiği görüntüleme yolu araçta mı?
Kılavuzda net olmayanlar
Kılavuzun bu sürümü Eylül 2022 tarihlidir ve metinde Ticaret Bakanlığı ile GİB sistemleri arasında henüz tamamlanmamış bir entegrasyondan söz edilir. Bu nedenle şunlar için bu sayfa kesin hüküm vermez; güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın:
- Kâğıt çıktı yerine elektronik görüntülenebilir dosyanın bugün kabul edilip edilmediği.
- İhracat belgeleri arasındaki sıra ve diğer kurumlara yapılacak bildirimler.
- Sizin işletmenin e-İrsaliye kapsamında olup olmadığı ve hangi tarihte başladığı.
- Alıcı bilgileri eksik kalan özel durumlar.
Kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı, e-İrsaliye Uygulama Kılavuzu, Versiyon 1.2, Eylül 2022 (erişim: 07/10/2026). Kullanılan bölümler: 8, 13, 15.4, 15.6, 15.9, 15.28, 15.29 ve 15.34. https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Irsaliye_Uygulama_Kilavuz_1.2.pdf
- Gelir İdaresi Başkanlığı, e-İrsaliye mevzuat ve teknik mimari sayfası (kılavuz listesi), erişim: 07/10/2026. https://ebelge.gib.gov.tr/eirsaliyemevzuat.html
Sık sorulan sorular
İhracat sevkinde e-irsaliye düzenlemek zorunlu mu?
Kılavuza göre e-İrsaliye uygulamasına kayıtlı mükellefler mal ihracatında da sevkiyat başlamadan önce e-İrsaliye düzenlemek zorundadır. Sizin işletmenin kapsamda olup olmadığı için güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın.
İhracat e-irsaliyesi kimin adına düzenlenir?
Kılavuz, ihracat e-faturasından farklı olarak e-irsaliyenin Ticaret Bakanlığı adına değil doğrudan yurt dışındaki müşteri adına düzenleneceğini söylüyor. Müşteri aynı zamanda Türkiye'de mukim bir mükellefse onun VKN ya da TCKN bilgisi yazılır.
Yurt dışındaki alıcının vergi numarası yoksa VKN alanına ne yazılır?
Kılavuza göre alıcı Türkiye'de mukim bir mükellef değilse VKN alanına on adet iki rakamı (on kez yazılmış 2 rakamı) yazılır.
İhracat e-irsaliyesi nereye gönderilir?
Müşteri Türkiye'de mukim ve e-İrsaliye uygulamasına kayıtlıysa doğrudan o mükellefe, diğer durumlarda GİB Sanal Alıcı hesabına gönderilir.
İhracat e-irsaliyesinde GTİP numarası yazmak zorunlu mu?
Kılavuza göre e-irsaliyede GTİP numarasına yer verme zorunluluğu yoktur; ihracat işlemi esas olarak faturaya dayandığı için GTİP faturada zorunludur. İsteyen mükellef e-faturadaki elemanları irsaliyede de kullanabilir.
Yurt dışına giden araçta kâğıt çıktı bulundurmak gerekir mi?
Kılavuzun 1.2 sürümü, malın yanında e-irsaliyenin kâğıt çıktısının bulundurulacağını söylüyor; Ticaret Bakanlığı ile GİB sistemleri arasındaki entegrasyon tamamlandıktan sonra elektronik görüntülenebilir dosyanın ibrazının mümkün olacağını da ekliyor. Güncel uygulama için GİB'e danışın.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.