Gelir İdaresi Başkanlığı e-İrsaliye Uygulama Kılavuzuna göre belgede malı taşıyan aracın plakası ile şoförün ad-soyad ve kimlik bilgisi (ya da taşımayı yapan kargo-lojistik firmasının bilgisi) bulunmak zorundadır. Dorse plakası teknik kılavuzda ayrı bir alan olarak gösterilir. Bu bilgiler sevkten önce eksiksiz yazılmalıdır; belli değilse belge taslak kalır.
Kılavuza göre zorunlu taşıma bilgileri
Uygulama Kılavuzunun "yer alması gereken bilgiler" bölümü, e-İrsaliyede bulunması zorunlu kalemleri sayar. Taşımaya ilişkin olan kalem, malı taşıyan aracın plaka ve şoför (ad-soyad ve TCKN) bilgileridir; alternatif olarak taşımayı yapan kargo-lojistik firmasının bilgileri (TCKN veya VKN ile ad-soyad ya da unvan) yazılabilir. Aynı listede fiili sevk tarihi ile saat ve dakika bilgisi de zorunludur.
Listede dorse ayrıca adıyla geçmez. Yani "dorse zorunludur" ya da "dorse hiç gerekmez" diye kesin konuşmak için kılavuz yeterli bir dayanak vermiyor. Kamyon-çekici-dorse gibi birleşik araçla çalışıyorsanız bu noktayı güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın; ama kayıt altında dorse plakasını tutmak, belgeye taşınmasa bile fiş ve arşiv için yararlıdır.
Belgede alanlar nerede durur?
Teknik kılavuz (UBL-TR Sevk İrsaliyesi, Sürüm 1.2) taşıma bilgilerini belgenin "Gönderi" bölümünde toplar. Örnek belgeye göre düzen şöyledir:
| Bilgi | Belgedeki yeri | Not |
|---|---|---|
| Araç plakası | Gönderi, taşıma aşaması, karayolu aracı plaka alanı | Örnekte tür etiketi PLAKA |
| Şoför | Gönderi, taşıma aşaması, şoför kişi bloğu | Ad, soyad, unvan (Şoför), kimlik numarası |
| Dorse plakası | Gönderi, taşıma birimi, taşıma donanımı kimliği | Örnekte tür etiketi DORSEPLAKA |
| Taşıyıcı firma | Gönderi, teslimat bloğu, taşıyıcı taraf | VKN, unvan, adres |
| Fiili sevk zamanı | Gönderi, teslimat bloğu, sevk tarihi ve saati | Tarih ve saat ayrı alanlar |
Temel e-İrsaliye Senaryosu örneği bir adım daha gösterir: tek belgede bir kamyon, iki farklı şoför ve iki dorse bulunur. Yani şoför ve dorse alanları tekrar edebilir; her araca "tek şoför, tek dorse" sınırı yoktur.
Şoför kimliği: neden doğru yazılmalı?
Kılavuzun ilgili maddesi açıktır: şoförün ad-soyadı ve TCKN bilgisi, yabancı uyruklu şoförde pasaport numarası, belgenin ilgili alanına doğru yazılmak zorundadır. Gerekçe olarak, bu bilginin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın UETDS yük taşıma bildirimlerinde de zorunlu olması ve şoförün yetkisinin doğru saptanabilmesi gösterilir.
Sahada sık karıştırılan nokta şudur: kılavuz, alıcı kimliğini paylaşmak istemeyen nihai tüketicilerin alıcı alanı için on bir tane bir rakamından oluşan bir kalıp tarif eder. Bu kalıp alıcı alanına aittir. Şoför alanına örnek diye kopyalanmaz.
Bilgi o an bilinmiyorsa
Kapıda şoför henüz belli olmayabilir ya da araç sonradan değişebilir. Kılavuzun çözümü sıralıdır:
- Belgeyi taslak kaydedin. Zorunlu alanlar tam bilinmiyorsa belge önce taslak olur.
- Sevk başlarken eksikleri girin. Şoför, araç ve fiili sevk zamanı kesinleşince taslağa eklenir.
- Onaylayıp gönderin. Onaylanmış belge GİB sistemlerine iletilir; yolda elektronik ya da kâğıt çıktısı onaylı halin olmalıdır.
Kılavuz, onaylanmamış taslağın elektronik ya da kâğıt çıktısının hukuki geçerliliği olmadığını ayrıca belirtir. Zorunlu alanı eksik düzenlenmiş belgenin ise şema kontrolünden geçemeyeceğini, bu bilgiler bulunmazsa belgenin geçersiz sayılacağını söyler.
Altyapı sorunu yüzünden e-İrsaliye düzenlenemeyen istisnai durumlarda kılavuz, matbu sevk irsaliyesi üzerinde de taşıyıcı (şoför adı-soyadı, TCKN) ve araç plakasının yazılmasını ister. Bu yolun ayrıntısı ve koşulları için kılavuzun ilgili bölümüne ve mali müşavirinize başvurun.
Kantar kaydından belgeye
Taşıma bilgilerinin çoğu kantarda zaten toplanır; yeter ki kayıt temiz tutulsun. STEQAR'da bu akış şöyle işler:
- Plaka: kamera okuyorsa kantar kaydına gelir; okumadan emin olunamazsa kantarcı uyarılır ve tek tıkla düzeltir. Elle yazmak ya da kayıtlı listeden seçmek de mümkündür.
- Şoför: kayıtlı listeden seçilir. RFID kartlı tartımda kart firma, şoför, araç ve ürün bilgisini birlikte getirir.
- Dorse: tartım fişinde ayrı bir alan olarak yer alır.
- Gönderim: tartım biter bitmez e-irsaliye bağlı entegratöre gönderilir. Bağlantı yoksa kayıt bekleyen olarak saklanır ve operatör sonra yeniden gönderir.
Hangi kantar alanının belgede hangi karşılığa düştüğü entegratöre ve kuruluma bağlıdır. Bunu demo sırasında kendi plaka, şoför ve dorse örneklerinizle birlikte denemek en güvenli yoldur: demo talep edin. Fişteki alanlar için kantar fişi rehberine, genel akış için e-irsaliye sayfasına bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Plakada boşluk, tire ya da harf-rakam karışması. Aynı aracı farklı yazmak iki ayrı araç kaydı doğurur. Kayıtlı araç listesinden seçmek bunu azaltır.
- Eski şoförün kaydını devam ettirmek. Vardiya değişince şoför değişir; şoför seçimi her tartımda yeniden kontrol edilmelidir.
- Dorseyi hiç tutmamak. Teknik örnek dorseyi ayrı bir alan olarak gösterir; sonradan "hangi dorse gitmişti" sorusu yanıtsız kalır.
- Şoför kimliğine uydurma değer yazmak. Kılavuz doğru yazılmasını zorunlu tutar.
- Taslağı onaylamayı unutmak. Taslak halin hukuki geçerliliği yoktur; araç yola çıkmadan onay tamamlanmalıdır.
Belgenin nasıl oluştuğunu uçtan uca görmek için e-irsaliye nasıl kesilir rehberine, kılavuzların kapsamı için kılavuz özetine göz atın. Güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın.
Kaynaklar
- Gelir İdaresi Başkanlığı, e-İrsaliye Uygulama Kılavuzu, Versiyon 1.2, Eylül 2022 (erişim: 07/10/2026). Kullanılan bölümler: 9, 15.5, 15.31, 15.32, 15.33 ve 15.34. https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/e-Irsaliye_Uygulama_Kilavuz_1.2.pdf
- Gelir İdaresi Başkanlığı, UBL-TR1.2.1 Kılavuzları paketi; içindeki UBL-TR Sevk İrsaliyesi V1.2 (Aralık 2018) ve UBL-TR Temel e-İrsaliye Senaryosu V0.3 (Nisan 2017) belgeleri (erişim: 07/10/2026). https://ebelge.gib.gov.tr/dosyalar/kilavuzlar/UBLTR_1.2.1_Kilavuzlar.zip
- Gelir İdaresi Başkanlığı, e-İrsaliye mevzuat ve teknik mimari sayfası (kılavuz listesi), erişim: 07/10/2026. https://ebelge.gib.gov.tr/eirsaliyemevzuat.html
Sık sorulan sorular
e-İrsaliyede dorse plakası zorunlu mu?
Uygulama Kılavuzunun zorunlu bilgi listesinde araç plakası ve şoför ya da kargo-lojistik firması sayılıyor; dorse ayrıca adıyla geçmiyor. Teknik kılavuzdaki örnek belgede ise dorse plakası ayrı bir alanda yer alıyor. Kendi durumunuzda dorsenin yazılıp yazılmayacağı için güncel şartlar için GİB'e ve mali müşavirinize danışın.
Şoförün TCKN alanına on bir kez yazılmış 1 rakamı yazılabilir mi?
Kılavuz, şoförün ad-soyadının ve kimlik numarasının doğru yazılmasını zorunlu tutuyor; yabancı uyruklu şoförde pasaport numarası yazılır. On bir tane bir rakamı, kılavuzda nihai tüketici alıcıların kimlik alanı için tarif edilen bir kalıptır, şoför alanı için değildir.
Şoför ve araç bilgisi sevk sırasında belli değilse e-irsaliye kesilemez mi?
Kesilebilir ama onaylanarak gönderilemez. Kılavuza göre belge önce taslak olarak kaydedilir, sevkiyat başlarken eksik bilgiler eklenir, sonra onaylanıp gönderilir. Taslak halin hukuki geçerliliği yoktur.
Bir araçta iki şoför ya da iki dorse varsa ne yapılır?
UBL-TR teknik kılavuzunun örnek senaryosunda bir kamyon, iki şoför ve iki dorse tek belgede gösteriliyor; şoför ve dorse alanları tekrarlanabilir şekilde kurgulanmış. Ayrıntı için entegratörünüzün belge şemasına bakın.
Taşıyıcı firma ile şoför aynı bilgi midir?
Hayır. Kılavuzdaki zorunlu liste araç plakası ve şoför bilgisini ya da taşımayı yapan kargo-lojistik firmasının bilgisini sayar. Teknik örnekte taşıyıcı firma ayrı bir bloktur: vergi numarası, unvan ve adres.
Kantar kaydındaki plaka belgeye otomatik gider mi?
STEQAR'da plaka tartım kaydına kamera okumasıyla, elle ya da listeden girilir ve tartım biter bitmez e-irsaliye bağlı entegratöre gönderilir. Hangi alanın belgede hangi karşılığa düştüğünü kurulumda demo üzerinden birlikte kontrol edin.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.