Diyarbakır'da ocak verisi mermer, bazalt, kalker, krom, pomza ve marn gibi çeşitli türleri kapsar. MTA kaynaklı makaleye göre Çermik, Hazro, Silvan ve Hani mermer ocaklarıyla anılır. Bu sayfanın kaynaklarında il geneli bir ocak sayısı yoktur; OSBÜK listesinde ise dört OSB işletmede görünür.
Dört ilçe, dört mermer adı
Diyarbakır'ın mermeri tek bir isimle değil, ilçeye göre adlandırılır. MTA Genel Müdürlüğü yazarlarının, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası yayını olarak çıkan Mardin taşı makalesi şunu söyler: Hoya Formasyonu mermer ocaklarından Çermik'te Hazar Pembe, Hazro'da Diyarbakır Pembe üretiliyor; Silvan Bej ve Hani Bej de aynı formasyonda yer alıyor. Makale yıl belirtmez, bu yüzden ticari adlar için güncellik iddiasında bulunmuyoruz.
| İlçe | Mermer adı |
|---|---|
| Çermik | Hazar Pembe |
| Hazro | Diyarbakır Pembe |
| Silvan | Silvan Bej |
| Hani | Hani Bej |
2015 il çevre durum raporu mermeri II-B grubu olarak listeler. Aynı ruhsat listesinde bazalt, kalker, krom, pomza ve marn da bulunur ve her kayıtta faaliyet durumu işaretlidir: normal yürüyor ya da durduruldu.
Bazalt ve kalkerde mıcır ile blok
Raporda bazalt hem mıcır hem blok olarak, kalker ve kireçtaşı ise mıcır olarak geçer. İki ürün aynı kayanın iki ayrı hâlidir ve sahada farklı sıklıkta tartılır. Blok taş yavaş ve ağır akar; mıcır gün boyu art arda kamyonla gider. Kantar kaydı açısından mıcır, aynı firma ve aynı malzeme için çok sayıda benzer kayıt demektir; blokta ise az kayıt vardır ama her biri tutarca büyüktür.
2024 çevre raporunda madencilik
Diyarbakır Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nün 2024 İl Çevre Durum Raporu'na göre ÇED Gerekli Değildir kararı verilen 80 projenin 50'si maden sektöründedir; rapor büyük kısmı madenciliğin oluşturduğunu belirtir. ÇED Olumlu kararı alan 5 projenin hiçbiri maden değildir. Bu rakamlar proje kararıdır, ocak ya da ruhsat sayısı değildir; yine de il çevresinde madenciliğin ağırlığını gösteren en yeni sinyaldir.
Ergani'de çimento hammaddesi
MTA'nın 2010 tarihli il belgesinde Ergani için çimento hammaddesi rezervi verilir: 462.647.937 ton kireçtaşı ve 58.871.214 ton kil. Bunlar yeraltında belirlenmiş miktardır; yıllık üretimi ya da ocak sayısını anlatmaz. Belge ayrıca ilde bakır-kurşun-çinko, demir, manganez, barit, fosfat, mika ve tuğla-kiremit bulunduğunu ve ilin mermer potansiyeliyle önemli sayıldığını söyler.
İşletmedeki dört OSB
OSBÜK listesine göre Diyarbakır'da işletmede olan OSB'ler şunlardır: Diyarbakır, Diyarbakır Karacadağ, Diyarbakır TDİ (Besi-Süt) ve Diyarbakır Tekstil İhtisas ve Karma. Yalnız işletmede olanları faaliyette sayıyoruz. Liste canlı olduğundan okunduğu günden sonra değişmiş olabilir; toplam sayı yerine bu yüzden işletmedeki kayıtları ve adlarını yazdık.
Tartım kaydı için anlamı
Taş, mıcır ya da maden yükü kapıdan çıkarken tek güvenilir sayı tartıdır. Bu yüzden ocaktan çıkan her seferin brüt, dara ve net ağırlığı, plakası ve malzeme cinsiyle birlikte kayda geçmesi gerekir. Blokta kayıt azdır ama her kayıt tutarca ağırdır; mıcırda aynı malzeme için benzer kayıtlar birikir. İki durumda da aynı plakaya ikinci kez ilk tartım açılması ve gösterge arızasında kaydın hangi yolla alındığı sonradan sorulan konulardır. İrsaliye düzenleme biçimi için mali müşavirinize danışın.
STEQAR, Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek veren bir kantar programıdır. Genel tartımda dara, brüt ve net hesaplanır, çift tartım ve tartım fişi tek tıkla alınır; ilk ağırlığı alınmış araç bekleyen kayıtlarda görünür. e-İrsaliye bağlıysa tartım biter bitmez gönderilir, internet kesilirse bekleyen kayıt olarak saklanır. Ayrıntılar için özellikler, ocak sevkiyatı için taş ocağı ve maden rehberi, sektör listesi için sektörler sayfasına bakabilirsiniz. Kendi kantarınızda denemek için demo talep edin.
Kaynaklar
- Diyarbakır Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, 2024 İl Çevre Durum Raporu (2024 verisi): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/d-yarbak-r_-cdr2024-20251217075012.pdf
- Diyarbakır Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, 2015 İl Çevre Durum Raporu: https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Diyarbakir2015.pdf
- MTA, Diyarbakır İli Maden ve Enerji Kaynakları (2010): https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/bilgi-merkezi/maden_potansiyel_2010/Diyarbakir_Madenler.pdf
- MTA Genel Müdürlüğü yazarları, Mardin Taşı ve Özellikleri, TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası yayını (yıl belirtilmemiş): https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/dbbe6abe5f14af8_ek.pdf
- OSBÜK, OSB listesi (canlı liste, 2026-10-05'te okundu): https://osbuk.org/view/osb/osbliste.php
Sık sorulan sorular
Diyarbakır'da hangi mermerler çıkarılıyor?
MTA yazarlarının Mardin taşı makalesine göre Hoya Formasyonu mermer ocaklarından Çermik'te Hazar Pembe, Hazro'da Diyarbakır Pembe üretiliyor; Silvan Bej ve Hani Bej de aynı formasyonda. Makalenin yılı belirtilmemiştir.
Diyarbakır'da kaç taş ocağı var?
Bu sayfanın kaynaklarında il toplamı verilmiyor. 2015 il çevre durum raporu ruhsat listesi veriyor ama tablo biçimi bozuk ve liste arama ve işletme safhalarını, durdurulmuş faaliyetlerle birlikte taşıyor; bu yüzden ocak sayısı yazmıyoruz.
Diyarbakır'daki OSB'lerin hepsi faaliyette mi?
OSBÜK listesinde ilde beş kayıt görünür ve dördü işletmededir: Diyarbakır, Diyarbakır Karacadağ, Diyarbakır TDİ (Besi-Süt) ve Diyarbakır Tekstil İhtisas ve Karma. Yalnız işletmede olanlar faaliyette sayılır. Liste canlıdır; değişmiş olabilir.
Mermer blok sevkiyatı ile mıcır sevkiyatı tartımda nasıl ayrılır?
Blok taşta araç başına yük ağır ve sefer az, mıcırda sefer çok ve kayıt tekrarlıdır. Her ikisinde de brüt, dara ve net kayda geçer; fark, kayıt sayısının ve malzeme seçiminin sıklığındadır. Bu genel bir saha bilgisidir, kaynaktaki bir ölçüm değildir.
STEQAR Diyarbakır'da kullanılabilir mi?
STEQAR Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek veren bir kantar programıdır. Kurulum ve eğitim önce uzaktan yapılır, gerekirse yerinde destek verilir. Demo için iletişim sayfasındaki forma bakabilirsiniz.
Bu sayfadaki rakamlar güncel mi?
Hepsinin yılı metinde yazılıdır. MTA rezerv belgesi 2010, çevre durum raporları 2015 ve 2024 tarihlidir. Eski yıllı rakamı bugünün durumu gibi okumayın.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.