Adana İl Çevre Durum Raporu hem 2023 hem 2024'te aynı sayıyı veriyor: 201 ruhsatlı maden tesisi. Kaynak nedenini yazmıyor; rakam yenilenmemiş olabilir. 201, I(a), I(b), II ve IV. grup madenlerin tamamıdır, taş ya da agrega ocağı ayrı verilmez; güncel ocak sayısı olarak okunmamalıdır.
Rakamlar: kaynak, yıl, okuma notu
| Bilgi | Kaynak | Yıl | Okuma notu |
|---|---|---|---|
| 201 ruhsatlı maden tesisi; 124'ü Maden Atıkları Yönetmeliği Ek-4/A (inert) listesinde, 77'si listede değil | Adana İl Çevre Durum Raporu (Valilik İl Müdürlüğü) | 2024 | I(a), I(b), II ve IV. grup madenlerin tamamı; taş ya da agrega ocağı ayrı verilmiyor |
| 201 ruhsatlı maden tesisi | Aynı il müdürlüğünün bir önceki İl Çevre Durum Raporu | 2023 | Aynı cümle, aynı sayı; yenilenmemiş olabilir, bu yüzden iki ayrı ölçüm sayılmaz |
| Maden sektöründe 36 ÇED Gerekli Değildir kararı (toplam 71); 3 ÇED Gereklidir, 2 ÇED Olumlu | Adana İl Çevre Durum Raporu | 2024 | Proje karar sayısıdır, ocak sayısı değildir |
| Maden sektöründe 15 ÇED Gerekli Değildir kararı (toplam 71) | Adana İl Çevre Durum Raporu | 2023 | Proje karar sayısıdır |
| Maden sektöründe 22 ÇED Gerekli Değildir kararı (toplam 57); ÇED Olumlu 8 (toplam 15) | Adana Çevre Durum Raporu | 2017 | Karar sayısıdır; yıllar arası kıyas ocak artışı ya da azalışı anlamına gelmez |
| Aladağ-Kızıyüksek-Yatağardı krom yatağı: 198.000.000 ton rezerv | MTA, Adana İli Maden ve Enerji Kaynakları | 2010 | Rezerv bilgisidir; MTA ofiyolitlere bağlı krom yatakları açısından dünyanın en büyük rezervine sahip yatak olarak anıyor |
| Feke-Mansurlu demir yöresi: Sivas-Divriği'nden sonra ikinci bölge | Aynı MTA sayfası | 2010 | MTA'nın demir rezervi ve üretim miktarı sıralaması; güncel üretim iddiası taşımaz |
| Ceyhan kum-çakıl: 1.245.000 m3 muhtemel rezerv (Çukurköprü ve Arıklı sahaları) | Aynı MTA sayfası | 2010 | Rezervdir, sevkiyat değildir |
| Tufanbeyli-Pınarlar linyit: açık işletmeye uygun 334.481.000 ton rezerv | Aynı MTA sayfası | 2010 | Uygunluk ve rezerv bilgisidir |
| Ceyhan ile Yumurtalık arasında taş ocakları ve manganez işletmeleri bulunuyor | Adana Çevre Durum Raporu (yaban hayatı bölümü) | 2017 | Sayı vermez; ocak adedi çıkarılamaz |
Tablodaki birinci satırın içinde küçük bir doğrulama gizli: 124 ile 77'nin toplamı 201'dir. Yani 2024 raporunda 201, iki parçaya bölünmüş bir toplamdır; bu bölünme tesisin türünü değil, Ek-4/A listesinde olup olmadığını anlatır. 2023 raporunda aynı toplam yer alır ve iki yılın farkı sıfırdır. Sıfır farkı iki şekilde okunabilir: ilde ruhsat sayısı iki yıl boyunca gerçekten sabit kaldı ya da sayı güncellenmedi. Raporlar hangisi olduğunu söylemiyor.
Bu belirsizlikle başa çıkmanın yolu okuma sırasıdır:
- Sayıyı yılıyla ve kurumuyla yazın. "Adana İl Çevre Durum Raporu, 2024" demek yeterlidir; Adana'da güncel olarak iki yüz bir tesis bulunduğu söylenmez.
- Kapsamı kontrol edin. "Ruhsatlı maden tesisi" ile "ocak" aynı şey değildir; taş ve agrega ocağı bu toplamda ayrıca görünmez.
- Karar sayılarını ocak saymayın. ÇED kararı bir projeye verilir, tesisin işlediğini göstermez.
- Eski rezerv sayfasını üretim kanıtı yapmayın. MTA'nın 2010 belgesi yatak ve rezerv tarif eder.
Çeşit çokluğu: işletme ile yatak ayrımı
Adana'nın madencilik tablosu yalnız bir cevherden ibaret değil. Kaynaklar iki ayrı dille konuşuyor ve bu ayrım yazıda korunmalı.
Birinci dil, 2017 Çevre Durum Raporu'nun işletme dilidir: Pozantı-Aladağ-Niğde sınırı arasında krom işletmeleri, Feke-Saimbeyli-Tufanbeyli-Kayseri sınırı arasında demir işletmeleri yoğun faaliyette olarak anılır; Ceyhan ile Yumurtalık arasında taş ocakları ve manganez işletmeleri bulunduğu yazılır. Aynı cümlede Ceyhan-Yumurtalık hattı için yoğunluk sıfatı kullanılmaz ve biz de eklemiyoruz. Bu bilgi 2017'ye aittir.
İkinci dil, MTA'nın 2010 tarihli yatak ve rezerv dilidir. Bu dile giren türler şunlardır:
- Demir: Feke-Mansurlu, Saimbeyli ve Kozan.
- Krom: Aladağ.
- Kuvarsit: Feke, Kozan ve Tufanbeyli.
- Kum-çakıl: Ceyhan.
- Kurşun-çinko: Kozan ve Tufanbeyli.
- Alüminyum: Saimbeyli.
- Linyit: Tufanbeyli, Karaisalı ve Kozan.
- Demirli fosfat: Saimbeyli-Beypınar.
Bunlara ek olarak Feke'deki grafit yalnızca zuhur olarak geçer ve MTA, rezerve yönelik çalışma bulunmadığını belirtir; zuhura ocak denmez. MTA belgesi kendi içinde de bütünüyle tutarlı değildir, bu yüzden listeyi "orada ocak çalışıyor" diye değil, "orada yatak tarif edilmiş" diye okumak güvenlidir. Pratik fark şudur: "Aladağ'da krom yatağı var" doğru bir cümledir; "Aladağ'da şu kadar ocak çalışıyor" kaynaksızdır.
İşletmede görünen OSB'ler
OSBÜK'ün canlı listesinde (okuma tarihi 5 Ekim 2026) Adana için altı OSB kaydı bulunur. İşletmede, yani faaliyette görünenler üçtür:
- Adana Hacı Sabancı
- Ceyhan
- Kozan
Geri kalan üç kayıt işletme dışı aşamalardadır. Listede maden sevkiyatına dair bir bilgi yoktur; bu başlık yalnızca sanayi altyapısının nerede işlediğini gösterir.
Çok türlü sevkiyatta tartım kaydı
İl raporundaki sayı iki yıl boyunca değişmeyebilir; bir tesisin kendi kantarındaki kayıt ise her gün değişir. Çeşit çokluğu burada da belirleyicidir. Krom, demir, kuvarsit, kum-çakıl ya da linyitten birkaçını aynı ilde sevk eden tesis, raporun toplamına bakarak değil kendi fişlerine bakarak neyin ne kadar çıktığını söyleyebilir.
Varsayımsal bir örnek: boş ağırlığı 15.000 kg olan bir araç, birinci malzemeyle 33.000 kg brüte, ikinci malzemeyi de aldıktan sonra 41.000 kg brüte ulaşsın. Birinci parçanın neti 18.000 kg, ikinci parçanın neti 8.000 kg olur; toplam net 26.000 kg, yani 41.000 eksi 15.000'dir. Ara tartımda darayı yeniden yazarken yapılacak bir kayma, bu üç sayıdan ikisini birden bozar.
STEQAR bu noktada şunları sunar: dara, brüt ve net hesabı ile çift tartım, tartım fişinin tek tıkla alınması, mevcut baskül ve göstergenin değiştirilmemesi; parçalı tartımda aynı araçtan çok ürün ve çok fiş, ara tartımlar arasında dara hatasının önlenmesi ve irsaliyenin toplu ya da parça parça kesilebilmesi. Kayıtlar şifreli veritabanında tutulur ve sessizce değiştirilmez; iptal yalnızca tartım sırasında yapılır, sebep zorunludur ve kimin iptal ettiği loglanır. Kullanıcı yetkileriyle kimin neyi görüp yapabileceği ayrılır; otomatik şifreli yedek USB'ye ya da kendi sunucuya alınabilir. Ayrıntılar özellikler sayfasında, sektör kapsamı sektörler sayfasında, ocak ve maden ayrıntısı taş ocağı ve maden rehberinde anlatılır; hatalı kaydın nasıl düzeltildiği için iptal ve hatalı tartım yönetimi yazısına bakabilirsiniz. Kurulum Türkiye genelinde uzaktan yapılır; demo talep edebilirsiniz.
Kaynaklar
- Adana Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Adana İl Çevre Durum Raporu 2024 (dosya damgası 2025; maden ruhsat bilgisi s. 112, ÇED Çizelge 75 s. 195): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/adana-ilcdr-2024-20251022132515.pdf
- Adana Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Adana İl Çevre Durum Raporu 2023 (dosya damgası 2024): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/adana-ilcdr-2023-20240918144837.pdf
- Adana Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Adana Çevre Durum Raporu 2017 (yaban hayatı bölümü s. 101, ÇED Çizelge F.54 s. 149): https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/adana_cevre_durum_raporu_2017_son-20181001151954.pdf
- MTA Genel Müdürlüğü, Adana İli Maden ve Enerji Kaynakları (2010): https://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/bilgi-merkezi/maden_potansiyel_2010/Adana_Madenler.pdf
- OSBÜK, OSB Listesi (canlı liste; okuma tarihi 5 Ekim 2026): https://osbuk.org/view/osb/osbliste.php
Sık sorulan sorular
Adana'da kaç maden ocağı var?
Kaynaklarda ilin ocak sayısı yer almıyor. Adana İl Çevre Durum Raporu 2023 ve 2024'te ruhsatlı maden tesisi sayısını iki yılda da iki yüz bir olarak veriyor. Kaynak bu sayıya ocak demiyor ve ocak sayısı olarak ayrıca vermiyor; ocak sayısı diye okunmamalıdır.
201 sayısı neden 2023 ve 2024'te aynı?
Raporlar bunu açıklamıyor. İki ihtimal var: ruhsatlı tesis sayısı gerçekten değişmedi ya da cümle önceki rapordan taşındı ve yenilenmemiş. Elimizdeki belgeler ikisini ayırmaya yetmez; bu yüzden sayı iki yılıyla birlikte, güncel olduğu iddia edilmeden yazılır.
201 taş ve agrega ocaklarını da kapsıyor mu?
Rapora göre iki yüz bir, I(a), I(b), II ve IV. grup madenlerin tamamını kapsıyor. Taş ya da agrega ocağı ayrıca sayılmıyor; yani bu toplamın içinde kaç taş ocağı olduğu bu kaynaktan okunamaz. 2024 raporunda yüz yirmi dördü Maden Atıkları Yönetmeliği Ek-4/A (inert) listesinde, yetmiş yedisi listede değil.
Aladağ kromu dünyanın en büyüğü mü?
Bu ifade bizim değil, MTA'nındır. MTA'nın 2010 tarihli Adana sayfası Aladağ-Kızıyüksek-Yatağardı yatağını ofiyolitlere bağlı krom yatakları açısından dünyanın en büyük rezervine sahip yatak olarak anıyor ve rezervi yüz doksan sekiz milyon ton veriyor. Bu bir rezerv bilgisidir, yıllık üretim değildir.
ÇED Gerekli Değildir kararlarındaki maden sayısı ocak sayısı mıdır?
Hayır. 2024 raporunda ÇED Gerekli Değildir kararlarının yetmiş birinden otuz altısı maden sektöründedir; bunlar proje karar sayısıdır. Aynı yıl madende üç ÇED Gereklidir ve iki ÇED Olumlu karar da yer alır. Hiçbiri çalışan ocak sayısı değildir.
Adana'da hangi OSB'ler işletmede?
OSBÜK listesine göre (okuma tarihi 5 Ekim 2026) ilde altı OSB kaydı var, üçü işletmede görünüyor: Adana Hacı Sabancı, Ceyhan ve Kozan. Diğer üç kayıt işletme dışı aşamalardadır.
Aynı araca iki ayrı malzeme yüklenirse tartım nasıl kaydedilir?
Parçalı tartım bunun içindir: aynı araçtan çok ürün ve çok fiş alınır, ara tartımlar arasında dara hatası önlenir. İrsaliye gerekiyorsa toplu ya da parça parça kesilebilir.
STEQAR'ı Adana'daki bir tesis kullanabilir mi?
Evet. STEQAR Türkiye genelinde uzaktan kurulur; veriler tesisin kendi bilgisayarında, şifreli veritabanında tutulur.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.