Nem kesintisi, net ağırlık bulunduktan sonra ölçülen nemin kabul edilen nem düzeyini aştığı kadarıyla hesaplanır: nem hangi aralığa düşüyorsa tablodaki kesinti oranı net ağırlığa uygulanır, düşülen kilo da ayrıca yazılır. Satıcı ile alıcı aynı tartım ve nem kaydından okursa iki tarafın hesabı baştan aynı çıkar.
Kesinti neyin karşılığı?
Kamyonun kasasında tane ile birlikte su da tartılır. Alıcı tane için ödeme yapar; nem ne kadar yüksekse tartıda görünen ağırlığın o kadarı tane değildir. Kesinti, bu farkı kayıtta açıkça göstermenin yoludur. Sorun, kesintinin sahada genellikle hesap makinesinde, kâğıtta ya da akılda yapılmasıdır; aynı kamyon için alıcının defterindeki rakamla satıcının cebindeki rakam ayrışabilir.
Hesaba girmeden önce üç şey net olmalıdır: kabul edilen nem düzeyi, hangi yöntemin kullanıldığı (tablo mu, formül mü) ve kesintinin hangi ağırlık üzerinden alındığı. Üçü de sözleşmede ya da alım şartnamesinde yazılı olmalıdır; bu sayfadaki değerler yalnız yöntemi göstermek için kurgulanmıştır.
Kademeli tabloyla hesap
Tablo bazlı yöntem sahada en çok tercih edilen yöntemdir: kantarcı nem değerine bakar, satırı bulur, oranı uygular. Aşağıdaki tablo gerçek bir şartname değildir.
| Ölçülen nem | Kesinti (net ağırlığın binde kaçı) |
|---|---|
| 13,0 ve altı | Kesinti yok |
| 13,1 – 14,0 | Binde 10 |
| 14,1 – 15,0 | Binde 22 |
| 15,1 – 16,0 | Binde 35 |
Kademeli tablonun bir özelliği vardır: aralık sınırında küçük bir ölçüm farkı basamak atlatır. 14,0 ile 14,1 arasındaki onda birlik fark, aşağıdaki örnekte yüzlerce kilogramlık fark yaratabilir. Bu yüzden nem ölçümünün kaydı, hesabın kendisi kadar önemlidir.
Bir kamyonun hesabı: satıcı ve alıcı yan yana
- Brüt ve dara okunur. Dolu kamyon 38.640 kg, boş kamyon 13.140 kg gösterdi.
- Net bulunur. 38.640 − 13.140 = 25.500 kg.
- Nem girilir. Ölçüm 14,6 geldi; tabloda 14,1 – 15,0 satırına düşer.
- Kesinti hesaplanır. Binde 22: 25.500 × 22 ÷ 1000 = 561 kg.
- Kesintili net yazılır. 25.500 − 561 = 24.939 kg.
| Kalem | Satıcı ne görmeli? | Alıcı ne görmeli? |
|---|---|---|
| Net ağırlık | 25.500 kg | 25.500 kg |
| Ölçülen nem | 14,6 | 14,6 |
| Kesinti | 561 kg | 561 kg |
| Ödemeye esas net | 24.939 kg | 24.939 kg |
Tabloda iki sütun bilerek aynıdır. Amaç, tarafların farklı sayılara değil aynı sayılara bakmasıdır. Nem ölçümü 14,0 çıksaydı kesinti binde 10'a inecek, 255 kg olacaktı; aradaki 306 kg'lık fark yalnızca onda altılık bir ölçüm farkının sonucudur.
İki taraf neden aynı kayıttan görmeli?
Satıcı kendi hesabını tutuyorsa, alıcıdan farklı bir rakam çıkması normaldir; biri tabloyu, diğeri formülü, bir üçüncüsü yuvarlanmış nemi kullanmış olabilir. Hesap tek bir kayıttan türetildiğinde bu ayrışma ortadan kalkar: brüt, dara, net, girilen nem ve kesinti aynı satırda durur. İtiraz geldiğinde konuşulacak şey "hangi hesap doğru" olmaz, "hangi nem değeri girildi" olur; ikincisi çok daha kısa bir tartışmadır.
Bu aynı zamanda alıcının kendi içindeki sürtünmeyi de azaltır. Kantarcı, muhasebe ve satın alma ayrı ayrı rakam üretmez; hepsi tartım kaydındaki aynı değerlere bakar.
Hesapta sık yapılan hatalar
- Brütten kesinti almak. Aracın kendi ağırlığı da kesintiye girer; kesinti her zaman net üzerinden alınır.
- Yanlış satırı uygulamak. 14,6 değerinin 13,1 – 14,0 satırıyla eşleştirilmesi gibi basamak hataları elle hesapta sık görülür.
- Kesintiyi iki kez uygulamak. Net ağırlık zaten kesintili yazılmışsa üzerine bir daha kesinti almak satıcıyı haksız yere zarara sokar.
- Ham neti kaybetmek. Kesintili rakam kayıtta var ama kesintisiz net yoksa itiraz geldiğinde geriye doğru hesap yapmak gerekir.
- Nemi kayda yazmamak. Kâğıda not edilen nem kamyon çıktıktan sonra kaybolur; kayıt altına alınmayan değer sonradan doğrulanamaz.
STEQAR'da nem kesintisi
STEQAR'da nem değeri girilir, hesabı yazılım yapar ve nem oranına göre kg düşümü otomatik uygulanır. Hesap tablo bazlı çalışır ve firma-malzeme bazında tanımlanabilir; bu sayede farklı satıcı ve ürün için farklı şartlar aynı programda yürür. Sonuç, müşteriye şeffaf raporda tartım, nem ve net olarak gösterilir. Dara, brüt ve net hesabı ile tartım fişi (tike) özellikler sayfasındaki nem farkı bölümünde anlatılır.
Formülün kuru madde mantığıyla nasıl çıkarıldığını görmek için nem farkı hesabı rehberine, hasat günü akışı için tahıl alımı kantar programı yazısına bakın. Kendi şartnamenizle bir kamyon hesaplatmak için demo talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nem kesintisi brüt ağırlıktan mı yapılır, net ağırlıktan mı?
Kesinti, dara düşüldükten sonra bulunan net ağırlık üzerinden hesaplanır. Brütten hesaplamak aracın kendi ağırlığını da kesintiye sokar ve satıcı haksız yere zarar eder.
Tablo bazlı hesap ile formül arasında fark çıkar mı?
Çıkabilir. Tablo, nem aralığına göre sabit bir kesinti uygular; formül ise nemi sürekli bir ölçek gibi işler. Hangisinin geçerli olduğu alım şartnamesinde ya da sözleşmede yazılıdır; iki tarafın aynı yöntemi kullanması önemlidir.
Nem değeri hatalı girilirse ne olur?
Kesinti yanlış çıkar ve iki taraf da sonucu bu yanlış değerden okur. Bu yüzden nem değeri tartım kaydıyla birlikte tutulur; itiraz gelirse hangi değerin girildiği kayıtta görülür.
Her firma için ayrı nem tablosu kullanılabilir mi?
Evet. STEQAR'da nem düşümü firma ve malzeme bazında tanımlanabilir; böylece farklı satıcı ya da ürün için farklı şartlar aynı programda yürür.
Satıcıya hesabın nasıl yapıldığı gösterilebilir mi?
Gösterilebilir. Müşteriye şeffaf rapor, tartımı, girilen nemi ve nihai neti birlikte sunar; satıcı kesintinin nereden geldiğini kendi gözüyle okur.
Nem yüzdesini ölçüm cihazından programa elle mi yazıyorum?
Nem değeri girilir, hesabı yazılım yapar. Hesap elle yapılmadığı için hesap makinesi hatası ve yuvarlama tartışması azalır.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.