Fabrika hammadde kabulünde irsaliye ile tartım tutmaz, çünkü ikisi aynı ölçüm değildir: irsaliye göndericinin çıkış beyanıdır, tartım fabrikanın kendi baskülündeki giriş ölçümüdür, kabul kaydı ise bunların üçüncü bir anda yazılmasıdır. Farkı yönetmenin yolu üç rakamı aynı sevkiyat kaydında ve zaman damgasıyla yan yana tutmaktır.
Üç kayıt, üç ayrı an
Hammadde kabulünde belge zinciri üç halkadan oluşur. Birinci halka göndericinin düzenlediği irsaliyedir; miktar gönderenin çıkış anındaki ölçümüne ya da kayda dayanır. İkinci halka fabrika kapısındaki giriş tartımıdır; araç fabrikanın baskülünde ölçülür. Üçüncü halka depo ya da kalite tarafındaki kabul kaydıdır; mal indirildikten sonra kabul edilen miktar yazılır.
Her halka farklı yerde, farklı zamanda ve çoğu zaman farklı baskülle üretilir. Bu yüzden üç rakamın aynı olmasını beklemek yanlış bir beklentidir. Doğru beklenti, farkın açıklanabilir olmasıdır: hangi rakam hangi anda, kim tarafından alındı?
Örnek: aynı sevkiyatın üç rakamı
Varsayımsal bir örnek alalım; rakamlar gerçek bir sevkiyata ait değildir. İrsaliyede 24.000 kg yazıyor. Fabrika kapısında yüklü araç 38.350 kg, boşaltıldıktan sonra 14.480 kg okunuyor; giriş tartımında net 23.870 kg. Depo kabul kaydına ise 23.900 kg yazılmış. Üç belgede üç ayrı rakam var: 24.000, 23.870 ve 23.900.
İrsaliye ile tartım arasında 130 kg fark, tartım ile kabul kaydı arasında 30 kg fark görünür. Kabul kaydındaki 23.900 yuvarlanarak yazılmış olabilir; tartımla irsaliye arasındaki fark ise iki baskülün ve iki zamanın farkıdır. Eğer fabrika yalnızca irsaliyeyi kabul edip tartımı deftere yazmasaydı, 130 kg farkın nereden geldiği hiçbir zaman bilinemezdi.
Fark nedenleri tablosu
| Neden | Hangi halkada doğar | Nasıl görülür |
|---|---|---|
| Farklı baskül | Gönderici ile fabrika arası | İrsaliye ile giriş tartımı farkı |
| Yolculuk sırasında kayıp ya da değişim | Yol | Tartım zamanı ile irsaliye zamanı |
| Kabul miktarının yuvarlanması | Depo kaydı | Tartım ile kabul kaydı farkı |
| Belgenin sonradan düzenlenmesi | İrsaliye | Belge zamanı ile giriş zamanı |
| Aynı araçta birden çok mal | Tartım kaydı | Tek satır yerine çoklu satır |
Kabul masasında sık hatalar
- İrsaliyeyi doğrudan kabul miktarı yapmak. Giriş tartımı kaydedilmezse fark tartışması kanıtsız kalır.
- Üç rakamı üç ayrı yerde tutmak. Defter ve tablo ayrı güncellenirse hangisinin doğru olduğu sonradan çözülmez.
- Tartım zamanını yazmamak. Aynı sevkiyatın iki farklı güne yazılması farkı açıklanamaz hale getirir.
- Çok ürünlü aracı tek satıra yazmak. Satır karşılaştırması yapılamaz.
- Gönderilemeyen belgeyi unutmak. Bekleyen e-irsaliye kuyruğu izlenmezse belge ile tartım ayrışır.
Zinciri tek kayıtta toplamak
STEQAR'da fabrika girişindeki tartım, genel tartım modülünden yapılır: dara, brüt ve net hesaplanır, çift tartımda ilk ağırlığı alınmış araç bekleyen kayıtlarda görünür, tartım fişi tek tıkla basılır. Aynı araçtan çok ürün geliyorsa parçalı tartımla çok fiş alınır. Tartım biter bitmez e-irsaliye gönderilir; belge GİB onaylı UBL-TR biçimindedir ve on bir entegratörden biri üzerinden gider. Alıcı e-irsaliye mükellefi değilse GİB sanal posta kutusu kullanılır. Tartım ve fiş kesme internetsiz çalışır; internet kesilirse e-irsaliye bekleyen kayıt olarak saklanır, bağlantı dönünce operatör yeniden gönderir.
Belge zinciri ile ilgili mevzuat soruları için ilgili kuruma ve mali müşavirinize danışın; bu yazı yalnız kayıt düzenini anlatır. Fabrika kapısındaki akış için fabrika giriş çıkış rehberine, tartımdan belgeye geçiş için e-irsaliye entegrasyonu yazısına ve üç belgenin eşleşmesi için eşleştirme rehberine bakın. Ayrıntılar e-irsaliye sayfasında; kendi kabul akışınızı görmek için demo talep edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İrsaliyedeki miktar ile giriş tartımı neden farklı çıkar?
İrsaliye göndericinin beyanıdır ve gönderenin çıkış anındaki ölçümüne ya da tahminine dayanır. Giriş tartımı ise fabrikanın kendi baskülündeki ölçümdür. İki ölçüm farklı yerde, farklı zamanda ve farklı baskülle yapıldığı için birebir aynı çıkmaz.
Hangi rakam esas alınmalı?
Bu iş sözleşmeye ve tarafların anlaşmasına bağlıdır, yazılım karar vermez. Yazılımın işi, her rakamın nereden geldiğini ve hangi anda alındığını kayıtta göstermektir. Hukuki ve mali sorular için mali müşavire danışın.
Fabrika giriş tartımı e-irsaliye ile nasıl ilişkilenir?
STEQAR'da tartım bittiğinde e-irsaliye gönderilir; GİB onaylı UBL-TR formatındadır ve bağlı entegratör üzerinden gider. Ayrıntı için e-irsaliye sayfasına bakabilirsiniz.
Alıcı e-irsaliye mükellefi değilse ne olur?
Bu durumda belge GİB sanal posta kutusuna yönlenir. Ayrıntı alıcı mükellef değilse rehberinde anlatılıyor.
İnternet kesilirse kabul durur mu?
Durmaz. Tartım ve fiş kesme internetsiz çalışır. Gönderilemeyen e-irsaliye bekleyen kayıt olarak saklanır, bağlantı dönünce operatör yeniden gönderir.
Aynı araçta birden çok hammadde varsa kayıt nasıl tutulur?
Parçalı tartımda aynı araçtan çok ürün ve çok fiş alınır; ara tartımlar arasında dara hatası önlenir. İrsaliyeyi tek seferde toplu ya da parça parça düzenlemek mümkündür.
STEQAR, SCP Bilişim ve Otomasyon Sistemleri'nin geliştirdiği kantar programıdır; Türkiye genelinde uzaktan kurulum ve destek verir.